Metamizol w farmakoterapii bólu i gorączki – co wiemy w 2020 roku?8 września 2020

Jednym z najczęściej stosowanych w warunkach polskich lekiem o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym oraz rozkurczowym jest metamizol. Metamizol zaliczany jest do grupy nieopioidowych leków przeciwbólowych. W przeciwieństwie do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) jest pozbawiony działania przeciwzapalnego, co także limituje jego działania niepożądane. Natomiast należy przypomnieć, że jego efekt analgetyczny jest nieporównywalny z żadnym innym analgetykiem.

autor: dr hab. n. med. Jarosław Woroń
1. Szpital Uniwersytecki w Krakowie, Oddział Kliniczny Anestezjologii i Intensywnej Terapii
2. Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii Wydziału Lekarskiego UJ CM Kraków
3. Sekretarz Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Badania Bólu

W 2012 r. zidentyfikowano nowe metabolity metamizolu, co zmieniło zasadnicze podejście do stosowania leku w praktyce zarówno ambulatoryjnej jak i klinicznej. Dotyczy to nie tylko poszerzenia wskazań klinicznych, ale również nowych możliwości stosowania leku w leczeniu skojarzonym. Metamizol jest wskazany zarówno w leczeniu bólu głowy, bólu w narządzie ruchu, a także w bólu trzewnym. Szczególnie skuteczność leku w bólu trzewnym jest elementem efektu plejotropowego metamizolu, lek oprócz działania analgetycznego realizowanego w licznych mechanizmach posiada także efekt rozkurczowy w stosunku do mięśniówki gładkiej. Ważny w praktyce jest także efekt przeciwgorączkowy metamiozlu. Metabolity metamizolu wykazują działanie hamujące syntezę prostaglandyn, głównie poprzez hamowanie aktywności cyklooksygenaz 1 oraz, 2 (COX-1, COX-2), a także hamowanie nocycepcji indukowanej przez substancję P. Co więcej, metamizol wykazuje dodatkowo wpływ na układ kanabinoidowy, a wpływ ten powoduje zarówno działanie przeciwbólowe jak i przeciwgorączkowe metamizolu i powoduje, że w przypadku gorączki jest to lek, który pomaga także wtedy, gdy inne antypiretyki są nieskuteczne. Stąd też efekt przeciwgorączkowy metamizolu jest najsilniejszy w grupie stosowanych leków z uwagi na fakt, że wynika on z działania leku na receptory kanabinoidowe, a wpływ na ośrodkową syntezę prostaglandyn jest tylko dodatkiem w tym względzie. Z kolei efekt rozkurczowy w stosunku do mięśniówki gładkiej jest realizowany poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego adenozyny w strukturach ośrodkowego układu nerwowego oraz również poprzez wpływ na układ kanabinoidowy. Efekt rozkurczowy jest szczególnie istotny w sytuacji wykorzystywania leku w bólach kolkowych, pierwotnym bolesnym miesiączkowaniu oraz w przypadku stosowania leku w bólach trzewnych (bóle w zakresie jamy brzusznej).

Warto zauważyć, że dzisiaj na rynku farmaceutycznym metamizol jest dostępny w postaci zarówno tabletek jak i saszetek z granulatem do rozpuszczenia w wodzie, co powoduje, że można zindywidualizować stosowaną terapię. Warto pamiętać, że granulat w saszetkach ma bardzo szybki początek działania, co nie jest bez znaczenia zarówno w leczeniu bólu jak i gorączki.

Metamizol wykazuje synergizm działania z NLPZ, paracetamolem oraz z analgetykami opioidowymi. Jest zalecany w leczeniu bólu zarówno ostrego, w tym także pourazowego, a także jest istotnym składnikiem leczenia złożonego w leczeniu bólu przewlekłego oraz w leczeniu bólu towarzyszącego chorobie nowotworowej.

Z uwagi na dostępne nowe dane o bezpieczeństwie stosowania metamizolu lek w leczeniu bólu oraz gorączki może być stosowany nie tylko w populacji pacjentów dorosłych, ale również w populacji pediatrycznej. Zmiana rejestracji metamizolu spowodowała, że lek ten możemy stosować także w najmłodszych populacjach pacjentów. A warto dodać, iż od czerwca tego roku metamizol dostępny jest także w postaci kropli doustnych.

W dostępnych z ostatnich lat badaniach kohortowych oraz badaniach obserwacyjnych uznaje się, że powikłanie, jakim jest agranulocytoza indukowana podaniem metamizolu, jest powikłaniem rzadkim, a jego częstość jest porównywalna z częstością tego powikłania indukowanego przez inne nieopioidowe leki przeciwbólowe. W przypadku stosowania metamizolu mamy do czynienia z niewielkim ryzykiem indukowania interakcji z innymi równocześnie stosowanymi lekami. Klinicznie istotna jest interakcja z cyklosporyną, toteż zaleca się zachowanie ostrożności u pacjentów przyjmujących jednoczasowo obydwa leki.

Jak już wspomniano, metamizol znajduje zastosowanie w leczeniu różnych postaci bólu, w tym także pochodzącego z jamy brzusznej, któremu towarzyszy często skurcz mięśniówki gładkiej i wówczas działanie przeciwbólowe zostaje uzupełnione efektem rozkurczowym leku. Metamizol wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu kolki nerkowej i żółciowej, w bólach towarzyszących chorobom narządu ruchu, a także w bólu zębów i bólach głowy z migreną włącznie. Wykazuje dodatkowo silny efekt przeciwgorączkowy realizowany w mechanizmach odmiennych od innych leków, co warunkuje jego skuteczność w przypadku konieczności szybkiego obniżenia wysokiej gorączki. Warto pamiętać, że najczęstszym błędem, jaki jest popełniany w praktyce, jest zamienne traktowanie w farmakoterapii bólu i gorączki metamizolu i paracetamolu.

Najistotniejsze różnice pomiędzy tymi lekami zebrano w tabeli 1.

Warto przypomnieć, że metamizol może być stosowany w leczeniu bólu i gorączki u pacjentów chorych na COVID-19.

Piśmiennictwo:
1. Jasiecka A. Maślanka T, Jaroszewski JJ. Pharmacological characteristics of metamizole. Pol J Vet Sci 2014, 17(1), 207-214.
2. Nascimento J, Souza JR, Bonfante E et al. Evaluation of the hematological alterations after the therapeutic use of dipyrone sodium in healthly volunteers. Basic and Clin Pharmacol Toxicol. 2014, 115 (70) suppl. 1.
3. Oreskovic C, Bicanic G, Hrabac P et al. Trertment of postoperative pain after total hip arthroplasty: comparison between metamizol and paracetamol as adjunctive to opioid analgesics. Arch of Orthopedic and Trauma Surgery. 2014, 134 (5), 631-636.
4. Lampl C, Likar R. Metamizole : mode of action , drugnulldrug interactions and risk of agranulocytosis. Schmerz 2014, 28 (6), 584-590.
5. Garcia Ramiro M, Alfonso Guardo L, Alvarez Matilla A et al. Efficacy paracetamol plus metamizol vs. paracetamol plus dexketoprofen in acute postoperative pain. Revista de la Sociedad Espanola de Dolor 2013, 20 (6), 279-284.
6. Theiler R, Dudler J. Drug therapy of pain. Revue Medicale Suisse 2013, 9:401, 1846-1853.
7. Sugumar R, Krishnaiah V, Channaveera GS et al. Comparisons of the pattern, efficacy and tolerability of self-medicated drugs in primary dysmenorrhea. Indian Journal of Pharmacology. 2013, 45 (2), 180-183.
8. Howell T, Bachmaier N, Lange A et al. Metamizol in postoperative neonatal intensive care. Intensive Care Medicine 2013, 39 suppl. 1, S137-S138.
9. Vera P, Zaptala L, Gich I. et al. Hemodynamic and antipyretic effects of paracetamol, metamizol and dexketoprofen in critical patients. Medicina Intensiva 2012, 36 (9), 619-625.
10. Aganovic D, Prcic A, Kulovac B et al. Clinical decision making in renal pain management. Acta Informatica Medica 2012, 20 (1), 18-20.
11. Pogatzki-Zahn EM, Schnabel A, Zahn PK. Room for improvement: Unmet needs in postoperative pain management. Expert Rev of Neurother 2012, 12 (5), 587-600.
12. Chaparro LE, Lezcano W, Alvarez HD et al. Analgesic effectivess of Dipyrone for postoperative pain after herniorrhaphy. Pain Practice 2012, 12 (2), 142-147.
13. Varga Z, Kriska M, Kristova V et al. Prescription of NSAIDs and risk of cardiovascular adverse effects in hospitalized patients. Rheumatologia 2010, 24 (3), 87-90.
14. Houweling PL, Molag ML, van Boekel RL et al. Postoperative pain treatment, practice revised. Ned Tijdschr Geneeskd. 2013, 157 (49), A7005.
15. Meng W, Yuan J, Zhang c et al. Parenteral analgesics for pain relief in acute pancreatitis: a systematic review. Pancreatology 2013, 13 (3), 201-206.
16. Woroń J. Korzystne i niekorzystne interakcje leków stosowanych w farmakoterapii bólu. Medical Education, Warszawa 2020.
17. Red. Dobrogowski J, Wordliczek J, Woroń J. Farmakoterapia bólu, Termedia, Poznań 2014.

——————————————————- R E K L A M A ————————————————–