Alergiczne zapalenie spojówek – jak radzić sobie z dolegliwościami?28 lipca 2019

kobieta przed komputerem pociera oczy

Alergiczne zapalenie spojówek to stan zapalny spojówek spowodowany uczuleniem na alergeny środowiskowe. Objawia się zaczerwienieniem, łzawieniem, swędzeniem i pieczeniem oczu, obrzękiem powiek oraz światłowstrętem. Objawy może pogarszać kontakt z czynnikami drażniącymi, jak również nierzadko u tych osób współistniejący zespół suchego oka.

autorka: dr n. med. Anna Markuszewska
specjalista chorób oczu, Wrocławskie Centrum Okulistyczne

Pierwsze objawy alergicznego zapalenia spojówek pojawiają się przede wszystkim u młodych dorosłych i zmniejszają się z wiekiem, choć wystąpić mogą praktycznie w każdym wieku. Liczba osób cierpiących na alergie w Europie szacowana jest na blisko 60 mln. Do znacznego wzrostu liczby zachorowań przyczyniają się zmiany zachodzące w otoczeniu człowieka, takie jak: zmiany klimatyczne, zanieczyszczenie środowiska oraz zmiana stylu życia. Uciążliwe objawy u chorych powodują zmniejszenie ich produktywności zawodowej, spadek codziennych aktywności i zmniejszenie komfortu życia.

Alergiczne zapalenie spojówek dzieli się na ostre, okresowe oraz przetrwałe. Postać ostra pojawia się nagle, objawy są nasilone, ale mijają samoistnie najczęściej w ciągu 24-48 godzin od ustania kontaktu z alergenem. Postać okresowa tzw. sezonowa wiąże się z uczuleniem na pyłki roślin. Objawy ustępują po okresie pylenia.

Całoroczne alergiczne zapalenie spojówek może być spowodowane przez alergeny typu roztocze kurzu domowego, pleśnie, grzyby; objawy są zwykle łagodne; do zaostrzenia może dojść po intensywnym kontakcie z alergenem w dużym jego stężeniu, przy współdziałaniu nieswoistych czynników drażniących (np. dym, suche i zimne powietrze, opary farb), wraz ze wzrostem wilgotności mieszkania (grzyby) lub sezonem grzewczym (roztocze).

Najczęściej objawy alergiczne ze strony narządu wzroku współistnieją z innymi chorobami o podłożu alergicznym jak: katar sienny, atopowe zapalenie skóry, astma oskrzelowa. Mogą również występować w postaci izolowanej.

Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek to najczęstsza alergiczna choroba oczu, stanowiąca 30-50% wszystkich przypadków alergii ocznych. Rozpoznanie sezonowego zapalenia spojówek jest zwykle ustalane na podstawie wywiadu, objawów klinicznych, testów skórnych, oznaczenia markerów w płynie łzowym oraz prowokacyjnych testów przez podanie podejrzanego alergenu do worka spojówkowego. Czasem wyniki testów są ujemne, a obraz kliniczny potwierdza jednak rozpoznanie alergicznego zapalenia spojówek. Należy wykluczyć infekcyjne zapalenie spojówek, zespół suchego oka i inne ewentualne przyczyny uciążliwych dolegliwości.

Objawy oczne rozpoczynają się najczęściej razem z początkiem sezonu pylenia roślin uczulających (traw, chwastów, drzew) w postaci świądu, łzawienia i zaczerwienienia oczu z towarzyszącymi niespecyficznymi objawami ogólnymi: zmęczenia, rozbicia, bólów głowy, zaburzeń snu. Najważniejszym z objawów wskazującym na przyczynę alergiczną dolegliwości jest świąd spojówek. Dolegliwości są obustronne, choć po jednej stronie mogą być bardziej nasilone. W badaniu okulistycznym odcinka przedniego narządu wzroku stwierdza się, obustronnie, łagodny obrzęk i poszerzenie naczyń, wodnistą lub śluzową wydzielinę, przerośnięte brodawki spojówki powiekowej.

Podstawowym krokiem w leczeniu alergii jest diagnostyka, a następnie eliminacja uczulających alergenów, co w praktyce jest dość trudne. Zwykle jest to unikanie przebywania w środowisku kwitnących traw, drzew, nie otwieranie okien, noszenie ochronnych okularów, mycie twarzy, głowy, zmiana ubrania po powrocie do domu w okresie pylenia. Zimne okłady, podobnie jak przemywanie worka spojówkowego preparatami sztucznych łez, przynoszą ulgę poprzez zmniejszenie świądu oraz obkurczenie powierzchownych naczyń krwionośnych, a także wypłukanie worka spojówkowego z drażniących alergenów. Właściwa profilaktyka redukuje konieczność używania leków nawet do 40%. Jednak, gdy objawy nie ustępują mimo zastosowanej profilaktyki, należy rozważyć zastosowanie preparatów farmakologicznych.

Leczenie farmakologiczne alergicznych chorób oczu obejmuje stosowanie ogólnie oraz miejscowo preparatów przeciwhistaminowych, leków stabilizujących mastocyty i eozynofile, a także glikokortykosteroidów.

Działanie leków przeciwhistaminowych polega na blokowaniu receptora histaminowego hamując działanie głównego mediatora zapalenia. Do leków antyhistaminowych o działaniu ogólnym należą preparaty doustne: cetyryzyna, loratadyna i nowsze: desloratadyna, lewocetyryzyna, feksofenadyna, bilastyna, natomiast o działaniu miejscowym w postaci kropli: azelastyna, emedastyna, epinastyna, ketotifen i olopatadyna. Nasilone objawy alergii oczu lepiej opanowują preparaty miejscowe niż doustne ze względu na szybkie uzyskanie i długie utrzymanie wysokiego stężenia leku w worku spojówkowym. Zaletą miejscowych leków przeciwhistaminowych jest szybki początek działania, co może być wykorzystywane w doraźnym likwidowaniu objawów alergicznych po kontakcie z alergenem oraz brak ogólnoustrojowych działań ubocznych, takich jak sedacja i zawroty głowy.