Dieta dla osób z dolegliwościami ze strony wątroby20 czerwca 2019

Choroby wątroby stanowią istotny problem kliniczny i obejmują szereg jednostek chorobowych, z których najczęściej występuje niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby, ostre i przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, marskość wątroby oraz toksyczne, najczęściej polekowe uszkodzenie wątroby. W przypadku powyższych dolegliwości niezwykle istotne znaczenie ma ścisłe przestrzeganie odpowiednich zaleceń dietetycznych.

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (ang. nonalcoholic fatty liver disease – NAFLD) stanowi narastający problem kliniczny i epidemiologiczny. Ocenia się, że już co trzecia osoba na świecie może cierpieć na tę jednostkę chorobową. NAFLD obejmuje różne stany od łagodnej formy stłuszczenia, poprzez włóknienie oraz niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NASH) mogące prowadzić do marskości wątroby i jej nowotworów. Czynnikami ryzyka rozwoju NAFLD jest nadmierna masa ciała oraz otyłość centralna (brzuszna), cukrzyca typu II, dyslipidemia, wiek, płeć męska (niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby dwukrotnie częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet). Długotrwałe spożywanie nawet umiarkowanych ilości alkoholu, w połączeniu z nadmiernym spożyciem węglowodanów, w tym fruktozy, nasyconych kwasów tłuszczowych oraz z ogólnym wzrostem kaloryczności diety sprzyja ujawnieniu się i progresji tej jednostki chorobowej. Ostatnie badania wykazały również istotną rolę mikrobioty jelitowej w rozwoju NAFLD. Mechanizm ten może dotyczyć zaburzonego metabolizmu choliny i w efekcie zmniejszenia jej dostępności oraz – co jest bardziej prawdopodobne – dysbiozy jelitowej, a także wzrostu przepuszczalności bariery jelitowej prowadzącego do ujawnienia się metabolicznej endotoksemii. Z tego względu zastosowanie probiotyków i prebiotyków może być pomocną strategią w uszczelnieniu bariery jelitowej. Zastosowanie odpowiedniej diety, zwiększenie aktywności fizycznej oraz redukcja masy ciała stanowią pierwszą linię interwencji u pacjentów z NAFLD. W tym względzie wykazano, że już 5% redukcja masy pozwala na zmniejszenie stłuszczenia wątroby. Najczęściej zalecanym modelem żywienia w terapii NAFLD jest dieta śródziemnomorska, której cechą charakterystyczną jest wysokie spożycie warzyw, owoców, oliwy z oliwek, ryb morskich, produktów zbożowych z pełnego przemiału. Częstym składnikiem kuchni śródziemnomorskiej są karczochy – źródło cynaryny i luteoliny związków o właściwościach hepatoprotekcyjnych i antyoksydacyjnych. Młode pąki karczochów podaje się zazwyczaj na surowo lub pieczone z oliwą z oliwek i miętą. Również wyniki badań epidemiologicznych zwracają uwagę na związek stosowania niskotłuszczowych diet roślinnych (ze względu na jej wysoki potencjał antyoksydacyjny) z niższym ryzykiem występowania niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby.

Piśmiennictwo:
1. Ostrowska L. Wpływ mikrobioty jelitowej na zaburzenia metaboliczne i otyłość – punkt widzenia internisty i dietetyka. Gastroenterologia Kliniczna 2016, tom 8, nr 2, 62-73.
2. Jarosz M. (red). Praktyczny podręcznik dietetyki. IŻŻ Warszawa 2010.
3. Bujko J. (red.) Podstawy dietetyki. SGGW Warszawa 2008.
4. Abenavoli L. et al. Health benefits of Mediterranean diet in nonalcoholic fatty liver disease. Expert Rev Gastroenterol Hepatol. 2018 Sep;12(9):873-881.
5. Roeb E., Geier A. Nonalcoholic steatohepatitis (NASH) – current treatment recommendations and future developments. Z Gastroenterol. 2019 Apr;57(4):508-517.
6. Mazidi M, Kengne AP. Higher adherence to plant-based diets are associated with lower likelihood of fatty liver. Clin Nutr. 2018 Aug 21. pii: S0261-5614(18)31352-9.
7. Teterycz D., Michalak-Majewska M. Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) – innowacyjny surowiec o bogatych właściwościach leczniczych. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych nr 593, 2018, 87-100.
8. Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów Niealkoholowej Choroby Stłuszczeniowej Wątroby (PGE-NAFLD). Rekomendacje postępowania w niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby. Clinical and Experimental Hepatology, 4 (3), 2018.
9. Drywień M.E. et al. Znaczenie aminokwasów rozgałęzionych w żywieniu człowieka oraz profilaktyce i przebiegu niektórych chorób. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 19 (3), 2013, 379-384.