Higiena brzegów powiek29 maja 2019

Dlaczego higiena powiek jest ważna? Dlaczego pacjenci z objawami zespołu suchego oka (ZSO) powinni szczególnie dbać o higienę powiek? Dlaczego współcześnie w leczeniu ZSO stosuje się nie tylko krople nawilżające?

Zaburzenia warstwy lipidowej są najczęściej skutkiem dysfunkcji gruczołów Meiboma, mogą być także konsekwencją zapalenia brzegów powiek (blepharitis). MGD i (lub) zapalenie brzegów powiek obserwuje się u 50-75% pacjentów poszukujących z różnych powodów porady lekarskiej. Badanie epidemiologiczne przeprowadzone w Polsce wykazały różne stadia MGD u 47% pacjentów.

Terapia ZSO, w tym szczególnie postaci związanej z nadmiernym parowaniem łez wynikającej z MGD, nie powinna ograniczać się wyłącznie do zwykłej substytucji filmu łzowego preparatami sztucznych łez. Leczenie choroby powierzchni oka powinno być kompleksowe i dostosowane do stadium jej zaawansowania. W przypadku zaburzeń warstwy lipidowej, które – jak się podkreśla – są najczęstszą postacią ZSO, oprócz substytucji łez niezwykle istotne jest dbanie o prawidłową higienę brzegów powiek. Składa się na nią regularne (codzienne) stosowanie ciepłych okładów, wykonywanie w odpowiedni sposób masażu brzegów powiek oraz ich oczyszczanie za pomocą chusteczek nasączonych specjalistycznymi, okulistycznymi hipoalergicznymi płynami micelarnymi. Rozgrzewanie powiek ma na celu zmiękczenie zastygłej wydzieliny łojowej wytwarzanej przez gruczoły Meiboma. W przypadku MGD w wydzielinie stwierdza się gęste lipidy, których punkt topnienia jest patologicznie podniesiony. W celu ich upłynnienia stosuje się np. specjalne ogrzewalne kompresy (Fot. 1). Celem jest uzyskanie odpowiedniej temperatury powiek. Należy jednak pamiętać, że pacjenci stosują suboptymalne temperatury przez zbyt krótki czas. Uważa się, że dla skuteczności opisywanych zabiegów temperatura powinna wynosić 40-45 st., a czas rozgrzewania powiek – co najmniej 5 minut. Badania pokazują, że wydłużenie czasu ogrzewania do 10-15 minut zwiększa grubość warstwy lipidowej filmu łzowego o 100%.

Delikatny masaż powiek powinien odbywać się w kierunku ujść gruczołów znajdujących się w krawędzi powieki, tj. w powiece dolnej powinien mieć kierunek z dołu do góry, a górnej na odwrót – z góry ku dołowi – i dotyczyć tarczki i krawędzi powieki, a nie skóry daleko wokół oczu.

Codzienna samodzielna pielęgnacja (oczyszczanie) brzegów powiek i rzęs stanowi niezwykle istotną część procesu terapeutycznego i powinna stać się dla chorego elementem codziennej rutyny. Prowadzi ona do odetkania ujść gruczołów Meiboma, usunięcia łuseczek i materiału blokującego ujścia gruczołów, redukcji nadmiernej epitelializacji, zmniejszenia procesów keratynizacji, oczyszczenia wyciśniętej wydzieliny i nasyconych kwasów tłuszczowych z powieki, które w nadmiarze i nieodpowiednim stężeniu indukują procesy zapalne, oraz przywrócenia równowagi na brzegu powieki i będącej z nim w funkcjonalnej jedności z powierzchnią gałki ocznej.

Higiena powiek wykonywana codziennie – przynajmniej raz lub najlepiej dwa razy dziennie – często zmniejsza objawy przewlekłego zapalenia brzegów powiek. Aby jednak osiągnąć zauważalną poprawę, potrzeba co najmniej 2-3 tygodni regularnego stosowania. W remisji na ogół wystarcza stosowanie zabiegów raz dziennie.

Dlaczego chusteczki mają zastosowanie w zapaleniu brzegów powiek?

  • zapalenie brzegów powiek to grupa schorzeń, w których proces zapalny obejmuje brzegi powiek oraz przyległe struktury oka;
  • zapalenie brzegów powiek dzieli się na: tylne (z dysfunkcją gruczołów Meiboma), przednie, mieszane;
  • tylne zapalenie brzegów powiek obecnie utożsamia się z omówioną wcześniej dysfunkcją gruczołów Meiboma (MGD).

Przednie zapalenie brzegów powiek może być skutkiem zakażenia bakteryjnego, ale także zakażenia nużeńcem.

Standardowe leczenie przedniego i tylnego zapalenia brzegów powiek polega na higienie brzegów powiek (mycie, ogrzewanie ciepłymi kompresami, masowanie, oczyszczanie), podawaniu leków (antybiotyki, tymczasowo steroidy) miejscowo i ogólnie, jak również leczeniu współistniejących schorzeń okulistycznych i dermatologicznych.