Higiena brzegów powiek29 maja 2019

Dlaczego higiena powiek jest ważna? Dlaczego pacjenci z objawami zespołu suchego oka (ZSO) powinni szczególnie dbać o higienę powiek? Dlaczego współcześnie w leczeniu ZSO stosuje się nie tylko krople nawilżające?

autor: dr n. med. Arkadiusz Pogrzebielski
okulista z „OCULUS” Krakowskie Centrum Okulistyczne

Powierzchnię oka chroni film łzowy, który – w uproszczeniu – charakteryzuje się budową warstwową. Składa się on z wytwarzanej przez gruczoły Meiboma zewnętrznej warstwy lipidowej, największej objętościowo środkowej warstwy wodnej oraz produkowanej przez komórki kubkowe spojówki warstwy mucynowej.

Gruczoły Meiboma zlokalizowane są głęboko w tarczce, a ich ujścia w krawędzi powiek. Przy każdym ich zamknięciu z gruczołów wydobywa się niewielka ilość tłuszczowej wydzieliny, która odgrywa niezwykle istotną rolę w stabilizacji i prawidłowym funkcjonowaniu filmu łzowego. Warstwa lipidowa filmu łzowego zapobiega nadmiernemu parowaniu fazy wodnej, co zgodnie z aktualnymi wynikami badań epidemiologicznych stanowi najczęstszą przyczynę zespołu suchego oka (ZSO).

Współczesne rozumienie istoty zespołu suchego oka zawarte w najnowszej jego definicji dalece odbiega od laickiego wyobrażenia o „niedoborach wody”. Zespół suchego oka prowadzący w wielu wypadkach do choroby powierzchni oka (ocular surface disease) to wieloczynnikowa, złożona choroba charakteryzująca się utratą homeostazy filmu łzowego z towarzyszącymi objawami ze strony oczu, w których powstawaniu istotną rolę etiologiczną odgrywają: niestabilność filmu łzowego i jego hiperosmolarność, procesy zapalne na powierzchni oka, uszkodzenia powierzchni oka i nieprawidłowości neurosensoryczne.

Zespół suchego oka dzielimy na:

  • postać hiposekrecyjną, związaną z niedoborami filmu łzowego,
  • postać związaną z nadmiernym parowaniem łez,
  • postać mieszaną (najczęstsza).

Rozwijające się uszkodzenia powierzchni oka i stan zapalny powodują ból, pieczenie, kłucie, uczucie „piasku pod powiekami”, zaczerwienienie oka, dyskomfort i zaburzenia widzenia.

Przyczyny i istota dysfunkcji gruczołów Meiboma
Dysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD) to przewlekłe, rozlane zaburzenie ich działania. Zwykle charakteryzuje się ono zamknięciem ujść gruczołów i (lub) jakościowymi/ilościowymi zmianami w ich wydzielinie. Skutkiem tego mogą być zaburzenia filmu łzowego, objawy podrażnienia oka, stan zapalny i choroba powierzchni oka.

Na powstanie MGD może wpływać wiele czynników okulistycznych, ogólnych i związanych ze stosowaniem leków. Do czynników okulistycznych należą m.in.: zapalenie brzegów powiek, noszenie soczewek kontaktowych, zakażenie nużeńcem ludzkim. Czynniki ogólne to m.in.: procesy starzenia się, niedobór androgenów, menopauza, zespół Sjögrena, nieprawidłowe stężenie cholesterolu we krwi, łuszczyca, atopia, trądzik różowaty, łagodny rozrost prostaty (BPH). DNS leków wiązanych z patogenezą MGD zalicza się antyandrogeny, leki stosowane w leczeniu BPH, hormonalną terapię zastępczą, leki przeciwhistaminowe, przeciwdepresyjne i retinoidy. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 mogą chronić przed rozwojem choroby.