Karwedilol – beta-bloker o wyjątkowych właściwościach3 stycznia 2019

Karwedilol, beta-bloker III generacji, dzięki swojemu plejotropowemu działaniu i szczególnym właściwościom terapeutycznym w pełni zasługuje na miejsce wśród leków, które zmieniły oblicze współczesnej kardiologii.

autorzy:
dr n. med. Beata Graff
dr n. med. Anna Shalimova
prof. dr hab. med. Krzysztof Narkiewicz
Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii, Gdański Uniwersytet Medyczny

W 1964 r. opublikowano pierwszy opis skutecznego zastosowania propranololu jako beta-blokera o działaniu hipotensyjnym. Sir James Black, szkocki lekarz i farmaceuta, otrzymał w 1988 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny właśnie za odkrycie propranololu i prace nad wpływem beta-blokady na układ sercowo-naczyniowy.

Beta-blokery obniżają aktywność układu współczulnego poprzez blokowanie receptorów adrenergicznych ß, co prowadzi do obniżenia pojemności minutowej poprzez zmniejszenie częstości rytmu i kurczliwości mięśnia serca. Efektem ich działania jest również zmniejszenie produkcji reniny (i – co za tym idzie – angiotensyny II) poprzez blokowanie receptorów ß w aparacie przykłębuszkowym nerek.

Beta-blokery stanowią niejednorodną grupę leków ze względu na odmienne właściwości farmakologiczne; różnią się selektywnością wobec receptorów ß i powinowactwem do receptorów ß1, wewnętrzną aktywnością sympatykomimetyczną, lipofilnością, właściwościami antyarytmicznymi, zdolnością do wazodylatacji oraz farmakokinetyką, w tym czasem półtrwania.

Klasyczny podział wyodrębnia trzy grupy: starsze nieselektywne beta-blokery (przykładem jest tu propranolol) należą do I generacji, leki selektywne w stosunku do receptora ß1 (atenolol, bisoprolol, metoprolol) tworzą II generację, a najnowszą, III generację beta-blokerów stanowią leki o różnej selektywności w stosunku do receptorów ß, ale posiadające szczególne dodatkowe właściwości związane z działaniem na układ sercowo-naczyniowy (karwedilol, labetalol, nebiwolol).

Karwedilol – szczególne cechy
Karwedilol jest nieselektywnym beta-blokerem III generacji ze zdolnością do blokowania receptorów α1. Najważniejsze właściwości farmakologiczne leku przedstawiono w tabeli. Podstawowe wskazania do stosowania karwedilolu to niewydolność serca, choroba wieńcowa i nadciśnienie tętnicze.
Karwedilol posiada dobrze udokumentowane złożone działanie na układ sercowo-naczyniowy. Obniżenie ciśnienia oraz częstości rytmu  serca w spoczynku i podczas wysiłku wynikające z blokowania receptorów ß jest podobne jak w przypadku innych beta-blokerów. Jednocześnie lek ten nie wpływa negatywnie na profil lipidowy i zmniejsza insulinooporność tkanek.

Karwedilol ma zdolność hamowania remodelingu lewej komory i poprawia funkcję lewej komory u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i chorobą wieńcową. Efekt wazodylatacyjny związany jest ze zdolnością do blokowania receptorów α1, ale wykazano też wpływ karwedilolu na poprawę funkcji śródbłonka i syntezę tlenku azotu (NO) oraz blokowanie kanałów wapniowych. Wazodylatacja na poziomie tętnic i żył prowadzi do zmniejszenia oporu obwodowego, a w efekcie do obniżenia zapotrzebowania serca na tlen.

Karwedilol oraz jego metabolity mają także silne właściwości antyoksydacyjne, co wykazano w badaniach laboratoryjnych i potwierdzono w szeregu obserwacji klinicznych, na przykład u chorych po zawale mięśnia serca i pacjentów ze stabilną chorobą wieńcową. Korzystny wpływ na śródbłonek naczyniowy, aktywność przeciwzapalna i przeciwzakrzepowa oraz stabilizująca na blaszkę miażdżycową, a także zdolność do kardioprotekcji – wyjątkowe właściwości karwedilolu w porównaniu z innymi beta-blokerami – są prawdopodobnie w dużej mierze związane z antyoksydacyjnym działaniem leku. Co ważne, działanie przeciwzapalne udowodniono u chorych z niewydolnością serca stwierdzając po leczeniu karwedilolem obniżenie wyjściowo podwyższonego poziomu białka C-reaktywnego (CRP), interleukiny 6 (Il-6) i czynnika martwicy nowotworów α (TNF-α). W badaniach laboratoryjnych wykazano zależny od karwedilolu wzrost ekspresji trombomoduliny oraz hamowanie agregacji płytek i syntezy tromboksanu B2, potwierdzając przeciwzakrzepowe działanie leku. Wysoka skuteczność u pacjentów z niewydolnością serca może być również efektem hamowania apoptozy kardiomiocytów (m.in. poprzez wpływ na ß-arestynę) oraz blokowania receptorów ß3 prowadzącego do poprawy funkcji lewej komory. W badaniach na zwierzętach potwierdzono efekt kardioprotekcyjny karwedilolu wykazując zmniejszenie obszaru zawału mięśnia serca poddanego niedokrwieniu, jak również hamowanie reakcji zapalnej w niedokrwionym sercu; istnieją też badania wykazujące neuroprotekcyjne działanie leku.