Kleszcze – zagrożenia i postępowanie18 września 2018

shutterstock_434942032b

Wciąż jeszcze ciepłe dni zachęcają każdego do wypoczynku na łonie natury. Niestety jesteśmy wtedy narażeni na atak kleszczy, które – choć niewielkie w swoich rozmiarach – stanowią duże zagrożenie dla naszego zdrowia.

autorka: mgr farm. Ewelina Rydzik-Strzemska

Kleszcze mogą przenosić patogenne bakterie, wirusy i pierwotniaki. Choroby przenoszone przez kleszcze nie tylko są przyczyną uciążliwych i długotrwałych objawów, ale także mogą powodować trwałe ubytki na zdrowiu. Dlatego po każdym wypoczynku na świeżym powietrzu należy dokładnie obejrzeć swoje ciało, aby jak najszybciej usunąć kleszcza. Udowodniono, iż zarażony kleszcz im dłużej żeruje, tym ryzyko zakażenia rośnie, a po 72 godzinach osiąga 100%.

Kleszcze to pajęczaki z podgromady roztoczy. Żyją w ściółce, a w poszukiwaniu swych żywicieli (zwierząt, ludzi) wspinają się na trawy i krzewy do 70 cm wysokości. Ich cykl rozwojowy składa się ze stadium: jaja, larwy, nimfy oraz osobnika dorosłego. W każdym stadium rozwojowym (z wyjątkiem jaja) kleszcz żeruje jeden raz, a żerowanie trwa od 2 do 11 dni. Osobniki dorosłe najczęściej żyją i żerują na skórze ssaków, zaś larwy i limfy przeważnie na gryzoniach. Ze względu na to, że zwierzęta wolno żyjące stanowią rezerwuar m.in krętka Borrelia burgdorferi, stanowią źródło zakażenia kleszczy w różnych etapach ich rozwoju. Taki zakażony kleszcz stanowi z kolei zagrożenie dla człowieka, ponieważ po nakłuciu powłok skórnych podczas ssania krwi wydziela zakażoną krętkami ślinę.

W naszym kraju występuje ok. 20 gatunków kleszczy z rodziny kleszczy właściwych (kleszcze twarde, Ixodidae) oraz obrzeżkowatych (kleszcze miękkie). W Polsce krętki Borrelia przenoszone są na człowieka przez kleszcza pospolitego (Ixodes ricinus) oraz kleszcza tajgowego (Ixodes persulcatus). Odsetek kleszczy zarażonych krętkami Borrelia burgdorferi w zależności od regionu Polski waha się od kilkunastu do kilkudziesięciu procent. Największe znaczenie epidemiologiczne w Polsce posiada kleszcz pospolity (Ixodes ricinus). Występuje on między innymi na terenach lekko wilgotnych, w lasach zarówno liściastych jak i mieszanych, pastwiskach, łąkach. Z kolei nie spotkamy go w wysokich partiach gór, na terenach suchych (np. bory sosnowe) oraz na bagnach i torfowiskach. Kleszcz pospolity oprócz krętków Borrelia, może przenosić patogeny odpowiedzialne za takie choroby jak: kleszczowe zapalenie mózgu, anaplazmoza czy babeszjoza.

Drugim najpowszechniej występującym w Polsce gatunkiem kleszcza jest kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus). Kleszcz ten odpowiada głównie za przenoszenie pierwotniaka Babesia canis, który u psów wywołuje jedną z najgroźniejszych chorób pasożytniczych – babeszjozę psią. Ponadto kleszcze łąkowe mogą przyczyniać się do roznoszenia bakterii z rodzaju Rickettsia, Borrelia burgdorferi, Anaplasma phagocytophilum czy wirusa kleszczowego zapalenia mózgu.