Opieka farmaceutyczna – dlaczego warto?17 lipca 2013

-opieka-farmaceutyczna-dlaczego-warto

Zawód farmaceuty cieszy się dużym zaufaniem społecznym. Pacjenci przychodzą do apteki z licznymi wątpliwościami i oczekują fachowej pomocy. Dlatego tak ważny jest wysoki poziom opieki farmaceutycznej. Czym jest dziś taka opieka?

Mimo, że zawód farmaceuty ma bardzo długą tradycję, pojęcie opieki farmaceutycznej pojawiło się dopiero w latach siedemdziesiątych XX stulecia. Dwójka profesorów – Charles Hapler i Linda Strand z Uniwersytetu w Minnesocie zdefiniowała opiekę farmaceutyczną jako „odpowiedzialne działanie farmaceuty, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa farmakoterapii i podniesienie jakości życia pacjenta”.

W Polsce od momentu, kiedy ustawa refundacyjna zakazała reklamy aptek i placówki konkurują ze sobą nie cenami, ale wysokim poziomem opieki nad pacjentem, temat opieki farmaceutycznej jest coraz częściej dyskutowany. Wiele osób zastanawia się jednak, czy w czasie kryzysu, w trudnej sytuacji na rynku pracy i wszechobecnego pośpiechu, jest miejsce na realizowanie opieki farmaceutycznej? A jeśli tak, to jak powinna taka opieka wyglądać?

Ideał opieki

Opieka farmaceutyczna jest od kilku lat wskazywana jako rozwiązanie wzmacniające pozycję zawodu aptekarza. Powstaje coraz więcej opracowań dotyczących jej prowadzenia, wytycznych związanych z zakresem informacji, jakie należy pacjentowi przekazać w przypadku konkretnych jednostek chorobowych. Sięgamy do wzorców z państw, gdzie opieka farmaceutyczna jest realizowana od wielu lat i gdzie przynosi określone korzyści dla pacjentów i budżetu przeznaczonego na opiekę zdrowotną.

Część środowiska stawia za przykład Wielką Brytanię, gdzie prowadzenie opieki farmaceutycznej jest współfinansowane z budżetu publicznego. Jest to kierunek, o którym warto myśleć. Niestety, w polskich warunkach często wdrożenie rozwiązań, na których tak zależy środowisku farmaceutycznemu, jest trudne ze względu na obowiązujące prawo. Przyczyną tych trudności jest na przykład brak dostępu do pełnej informacji o pacjencie. Oczywiście, każda apteka może sama budować bazę danych o pacjencie i lekach przez niego stosowanych, służącą do wspierania doradztwa farmaceuty, jednak jeśli okaże się, że pacjent nie korzysta z usług jednej apteki, to informacje przez nią posiadane mogą okazać się niewystarczające. Przykładem jest tu zapis mówiący o tym, że farmaceuta może odmówić wydania leku w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia pacjenta. Na pierwszy rzut oka zapis daje nam bardzo poważne uprawnienia. Ale często farmaceuci nie posiadają narzędzi, które pozwalają ustalić faktyczny stan zdrowia pacjenta i podjąć decyzję o odmowie wydania leku w oparciu o wiarygodne źródła.

Czy e-recepta może pomóc w opiece farmaceutycznej?

Światełkiem w tunelu jest opisywany już przez nas projekt e-recepty, którego jednym z założeń jest możliwość udostępnienia wszystkim aptekom informacji o lekach zaordynowanych przez lekarza i wykupowanych przez pacjenta. Doprowadzenie do wprowadzenia w życie takiego rozwiązania jest kluczem do prowadzenia opieki farmaceutycznej oraz rewolucyjnej zmiany roli farmaceuty i apteki. Jest także jednym z ważnych celów działania samorządu aptekarskiego. Celem naszych przedstawicieli uczestniczących w pracach nad zmianami w przepisach musi być zapewnienie jak najszerszego dostępu do informacji o pacjencie oraz wspieranie wdrażania rozwiązań, które pozwolą nam na realne uczestnictwo w farmakoterapii.

Ujednolicone standardy leczenia

Dobrym rozwiązaniem może być też wprowadzenie ujednoliconych standardów stosowania leków (na wzór wprowadzonego w Wielkiej Brytanii „British National Formulary”) obowiązujących lekarzy i farmaceutów. Tego rodzaju standardy wprowadzane w wielu systemach zdrowotnych z jednej strony pozwalają regulatorowi na kontrolę nad ordynacją leków, z drugiej natomiast dają farmaceutom doskonałe narzędzie do współpracy z lekarzami, pozwalając na w pełni profesjonalną i równorzędną komunikację pomiędzy nimi. Doświadczenia z państw takich jak Wielka Brytania, Szwecja, Norwegia, Kanada pokazują, że ujednolicanie standardów oraz wdrażanie szczegółowych procedur prowadzenia farmakoterapii w połączeniu z udostępnieniem farmaceutom informacji o stanie pacjenta oraz prowadzeniem przez apteki profesjonalnej opieki farmaceutycznej ma niebagatelny wpływ na koszty ponoszone na leczenie oraz wzrost roli farmaceutów w systemie opieki zdrowotnej. W państwach, które wdrożyły tego typu rozwiązania, farmaceuta jest obok lekarza kluczową postacią w procesie leczenia, co znowu przekłada się na pozycję apteki i środowiska aptekarskiego.

Potrzeba zmiany definicji

Jednym z najistotniejszych zadań, jakie stoi przed środowiskiem aptekarskim, jest doprowadzenie do określenia na nowo roli apteki i aptekarza w systemie ochrony zdrowia. Potrzebna jest dyskusja na temat tego, jak powinna wyglądać opieka farmaceutyczna w dzisiejszych czasach. W ciągu ostatnich lat zmieniły się na przykład oczekiwania pacjentów. W niepewnej sytuacji na rynku opieki zdrowotnej, gdzie często dostęp do lekarza jest utrudniony, a ceny leków wysokie, pacjenci szukają fachowej pomocy na własną rękę. Dlatego rola farmaceuty jest nie do przecenienia, ponieważ to on ma wiedzę niezbędną do pokierowania pacjentem w odpowiedni sposób. To farmaceuta może zasugerować wizytę lekarską czy zapobiec bardzo niebezpiecznemu zaprzestaniu przez pacjenta terapii przewlekłej i odstawieniu leków.

Zawód dużego zaufania

Pamiętając o trudnościach, jakie napotykamy w codziennej praktyce, nie zapominajmy też o tym, że dobra opieka farmaceutyczna na wysokim poziomie nie musi wcale generować dodatkowych kosztów ani wiązać się z dużym nakładem dodatkowej pracy. Opieka nad pacjentem to przecież coś, co robimy na co dzień: życzliwość, chęć rozmowy czy uważna obserwacja przychodzących do apteki pacjentów. Dodatkowo, wbrew wielu opiniom, współpraca z lekarzami z każdym rokiem coraz bardziej się poprawia. Wielu lekarzy jest otwartych na rozmowę z farmaceutami, bo mają świadomość, że wysoki poziom leczenia wymaga współpracy w czasie farmakoterapii. Dlatego dla dobra pacjentów warto taką współpracę podejmować.

Tym, co warto rozpocząć, jest otwarta i rzeczowa dyskusja o roli farmaceuty, o wykorzystaniu jego wiedzy i ogromnego potencjału, o jego możliwym wpływie na poprawę wyników leczenia oraz skuteczności profilaktyki. A realizowanie opieki farmaceutycznej na wysokim poziomie może przybliżyć nas do krajów zachodnich. Jako przedstawiciele zawodu zaufania publicznego, farmaceuci powinni stać się równoprawnym ogniwem łańcucha opieki nad pacjentem.
autor: mgr farm. Michał Byliniak