Work-Life Balance - równowaga między pracą a życiem

Gospodarcze tąpnięcie, jakie obserwujemy na polskim rynku nieprzerwanie od 2009 roku, sprawia, że podejście pracowników do wykonywanych obowiązków wygląda zupełnie inaczej niż przed 5-10 laty. Obawa przed utratą pracy i chęć uzyskania awansu to dwa najczęściej występujące czynniki, które sprawiają, że Polacy pracują więcej niż zachodni sąsiedzi. Raporty Głównego Urzędu Statystycznego, obrazujące zaangażowanie zawodowe Polaków na przestrzeni ostatnich lat nie pozostawiają złudzeń – ponad 80% pracowników zostaje w pracy po godzinach, a prawie milion pracuje co najmniej 12 godzin dziennie. Blisko półtora miliona Polaków zaś pracuje na dwa etaty.

Większość z nas nawet nie rozważa spędzania mniej czasu w pracy, o zmianie miejsca zatrudnienia nie wspominając. Jest też i druga strona medalu – zgodnie  z raportem Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju wśród 34 najbardziej rozwiniętych państw świata Polacy zajmują 2 miejsce pod względem ilości czasu spędzonego w pracy, to równocześnie plasują się na drugim miejscu od końca jeśli chodzi o produktywność.

Wybierz dogodny tryb pracy

Pracodawcy znają wyniki tych analiz, dlatego też, coraz częściej decydują się wdrażanie programów typu work-life balance, które mają na celu zmniejszenie napięć i stresu pracowników, gdyż właśnie dzięki temu są oni bardziej produktywni, skuteczni i odporni, a nawet częściej wykazują własne inicjatywy.

Niestety, w większości przypadków programy takie skierowane są wyłącznie do młodych rodziców, którym przede wszystkim zależy na godzeniu obowiązków służbowych z opieką nad dziećmi. Pracodawcy wspierani są tutaj przez kodeks pracy, regulujący takie kwestie jak dodatkowy urlop macierzyński i „urlop tacierzyński”. Co jednak z osobami znajdującymi się w odmiennych sytuacjach życiowych, dla których wspomniana równowaga opiera się na czymś zgoła innym, np. chęci posiadania czasu na hobby?

Firmy, w których zagadnienie „work-life balance” traktowane jest kompleksowo, ułatwiają pracownikom realizację pasji i rozwój osobisty. W zakresie czasu pracy może to być uelastycznienie godzin, w czasie których pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy. I tak, osobie aktywnej sportowo możliwość późniejszego pojawienia się w miejscu pracy może umożliwić odbycie porannego treningu, a pracownikowi będącemu rodzicem odwiezienie pociechy do szkoły bądź przedszkola.

Szersze potraktowanie kwestii czasu pracy może zakładać ustalenie indywidualnego trybu pracy, o jaki może wnioskować osoba zatrudniona. Znajduje to jednak zastosowanie jedynie w przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin, bądź w sytuacjach, kiedy pracodawca wprowadził system zrównoważonego czasu pracy. Ponadto, w ramach programu „work-life balance” pracodawca może wprowadzić inne niż czasowe tryby pracy.

Znacznym ułatwieniem dla młodych rodziców może okazać się tryb telepracy, umożliwiający wykonywanie obowiązków służbowych w domu, przy wykorzystaniu komputera i internetu. W przypadku założenia, że konieczna jest obecność pracy w firmie, warto zastanowić się nad obecnie znajdującą coraz większe uznanie wśród pracodawców zadaniową regulacją pracy. W takim systemie wyznacznikiem czasu pracy będą zadania przeznaczone do wykonania dla pracownika. Oczywiście powinny być one wykonane w granicach podstawowych norm czasu pracy (8 h na dobę / 40h tygodniowo). System ten doskonale sprawdza się w przypadku m.in. pracowników pionów PR, programistów komputerowych, grafików itp. Zatrudniony w takim trybie pracownik rozliczany jest z terminowej realizacji powierzonych mu zleceń. Oczywiście taki system wymaga po stronie pracodawcy dużej dozy zaufania do pracownika, a po stronie zatrudnionego sumienności.

Trzecim rozwiązaniem w ramach praktyki „work-life balance” może być ruchomy czas pracy, stosowany w podstawowym systemie czasu pracy. Daje on pracownikowi możliwość rozpoczęcia i kończenia pracy o wybranej przez siebie porze. W trybie takim pracodawca wskazuje pracownikowi godziny, w których bezwzględnie musi on przebywać na stanowisku pracy np. 9:00 – 13:00. W pozostałym zakresie godzin pracownik sam wybiera, w jakich godzinach będzie pojawiać się na terenie zakładu pracy.

Ustal cele

Jednak działania w ramach filozofii „work-life balance” leżą nie tylko po stronie pracodawcy. Balans to nie tylko podział na czas pracy i czas wolny. To także stan psychiczny, w którym pracownik z czystym sumieniem może powiedzieć, że jego działania – zarówno te zawodowe, jak i prywatne – zgadzają się z jego wartościami i pracują na osiągnięcie celu, przy zachowaniu dobrego zdrowia i samopoczucia. Aby osiągnąć taki stan, pracownik również powinien zmienić podejście do pracy i życia. Niezwykle pomocne jest zastosowanie się do szeregu wypracowanych kilku zasad:

1. Ustalenie konkretnych celów i potrzeb – przy tworzeniu listy należy uwzględnić rozmaite sfery życia m.in. rodzinę, zdrowie, finanse, karierę, rekreację, rozwoju osobistego, edukacji.

2. Ustalenie priorytetów – kiedy przed nosem widnieje lista celów, możemy ustalić ich kolejność, pomoże to skoncentrować się na rzeczach ważnych, zdominowanych dotąd przez niekoniecznie dobre przyzwyczajenia.

3. Ustalenie standardów działania – poprzeczkę stawiajmy wysoko jedynie w tych dziedzinach, w których czujemy się silni, jeśli ambitnie postawimy sobie zbyt wysokie wymagania, którym nie będziemy w stanie sprostać, grozi nam prokrastynacja, a wraz z nią stagnacja i brak satysfakcji z podejmowanych działań.

4. Ustalenie granic – pozwalają one jasno i precyzyjnie określić, co mogą robić inni w naszej obecności i jakich działań z naszej strony mogą wymagać, dzięki temu, nie narazimy się na obarczanie nas zadaniami, które nie leżą w gestiach naszych kompetencji, kolidują z naszym czasem pracy.

Zacznij od siebie

Jeśli mamy problem ze sprecyzowaniem w/w ustaleń, zacznijmy od podjęcia drobnych działań, które pozwolą odzyskać kontrolę nad życiem i pracą:

1. Planuj – zarówno czynności koniecznych do wykonania w pracy, jak i poza nią (obowiązki domowe, rodzinne, relaks, rozwój osobisty).

2. Bądź asertywny – jasne sprecyzowanie obszaru działań w pracy i poza nią, pozwoli uniknąć zrzucania na nas cudzych obowiązków, co pozwoli zaoszczędzić czas i energię.

3. Skup się na pracy – roztargnienie, rozleniwienie i nieefektywne wykorzystywanie czasu, jaki spędzamy w pracy sprawia, że pracując dłużej, jesteśmy mniej produktywni, ograniczenie czynności prywatnych (sprawdzanie poczty, zakupy internetowe, plotkowanie, korzystanie z serwisów społecznościowych), sprawi, że będziemy mieli więcej wolnego czasu.

4. Zostaw pracę w pracy – w praktyce ciężko jednak nie mówić o pracy, gdy jest ona czynnikiem stresogennym, specjaliści od higieny życia zalecają aby rozmawiać, ale kontrolować czas poświęcany na dyskusje i opowiadanie rodzinie o tym, co wydarzyło się w miejscu zatrudnienia.  Temat pracy powinien zająć nie więcej aniżeli 25% czasu rozmów.

5. Korzystaj z urlopów – kumulowanie dni wolnych nie tylko wyczerpuje fizycznie, ale też rodzi frustracje i wypala na gruncie zawodowym.

6. Ustalenie dogodnego czasu pracy – propozycja zdalnego, ruchomego lub zadaniowego trybu pracy powinna wyjść od pracownika.

7. Dieta i fitness – unikanie nadmiernych ilości słodyczy i fast foodów, a także półgodzinne ćwiczenia w ciągu dnia nie tylko pomagają w utrzymaniu dobrej formy, ale również nastawiają pozytywnie do życia i dodają energii do działania.

8. Sen – bez niego nie ma mowy o prawidłowym funkcjonowaniu, wyniki badań specjalistów z całego świata potwierdzają tezę, że najefektywniejsi pracownicy, to tacy, którzy śpią co najmniej 8 h dziennie.

9. Rozwijaj tak zwany „system wsparcia” – przyjaciele i współpracownicy mogą pomóc w radzeniu sobie z problematycznymi sytuacjami, dzieląc się wiedzą, doświadczeniem, bądź podając pomocną dłoń.

10. Pod żadnym pozorem nie czuj się winny / winna – choć wielu próbuje nam wmówić, że perfekcja jest stanem możliwym do osiągnięcia, nikt jeszcze nie spotkał geniusza, który by się o nią chociaż otarł. Na początku ustalanego zadania określ, jakim wymaganiom jesteś w stanie sprostać. Jeśli przerosną one Twoje możliwości, poinformuj o tym. Niespełnienie oczekiwań, jako efekt braku możliwości nie może powodować poczucia winy.