Farmacja Praktyczna, Praktyczny Magazyn dla Farmaceutów

Zimowy ZUM

Przemoczone stopy, siadanie na śniegu, wyziębianie okolic miednicy i nerek są czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowań u dzieci na zakażenia układu moczowego (ZUM), a w szczególności zapalenie pęcherza.

U dzieci infekcje wywołane przez patogenne bakterie mają zwiększoną częstotliwość występowania w okresie zimowym. Wolny czas w trakcie ferii chętnie spędzany jest na świeżym powietrzu, a zabawy te wiążą się często z uprawianiem zimowych sportów, jak jazda na nartach, sankach, co zwiększa ryzyko zachorowań.

Etiologia
Do 2. r.ż. częściej (do 5 razy) chorują chłopcy, potem proporcje zmieniają się i do zakażeń częściej dochodzi u dziewczynek (8-10 razy). Według danych statystycznych do 6. r.ż. ZUM pojawi się u 3 7% dziewczynek i 1-2% chłopców. Większa podatność na zakażenia u płci żeńskiej wynika z anatomicznych cech budowy – krótsza i położona bliżej odbytu cewka, a u niemowląt płci męskiej – wąski napletek. Należy pamiętać, że ZUM może dotyczyć różnych odcinków układu moczowego. Do infekcji najczęściej dochodzi drogą wstępującą – przez cewkę do pęcherza lub drogami moczowymi do nerek. za 80% zakażeń odpowiedzialne są Gram-ujemne bakterie Escherichia coli. U 30% chłopców stwierdza się w moczu obecność Proteus ssp. (najczęściej Proteus mirabilis), bytującego fizjologicznie pod napletkiem. Spotyka się również zakażenia wywołane przez klebsiella, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus saprophyticus oraz rzadko przez grzyby lub adenowirusy. nawracające ZUM mogą prowadzić do poważnych konsekwencji w postaci przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerek, niewydolności nerek, a u dzieci najczęstszym powikłaniem nawracających zakażeń górnych dróg moczowych jest nadciśnienie tętnicze. Gdy zakażenie przybiera postać bezobjawowego bakteriomoczu lub uogólnionych objawów, jak podwyższona temperatura, bóle brzucha, niewiązanych początkowo z układem moczowym, bywa, że diagnoza jest opóźniona.

Profilaktyka w nawracających infekcjach
Problemem jest tendencja do nawracania ZUM u dzieci. W okresie zimowym odporność spada i szanse na namnażanie patogennych bakterii rosną, dlatego na znaczeniu zyskuje profilaktyka. Działaniami prewencyjnymi należałoby szczególnie objąć grupę, u której w przeszłości odnotowano już incydent zakażenia układu moczowego, wykazano zmiany anatomiczne w jego budowie, stwierdzono zaleganie moczu w pęcherzu, utrudnioną mikcję oraz u dzieci ze zmienioną antybiotykami florą bakteryjną. Profilaktyka niefarmakologiczna polega na odpowiedniej higienie, zwalczaniu zaparć, regularnych częstych mikcjach oraz podaży płynów. Do decyzji lekarza należy włączenie profilaktycznej antybiotykoterapii, np. po operacjach, przy złogach w drogach moczowych, w pęcherzu neurogennym, wadach wrodzonych układu moczowego.

Żurawina i jej właściwości antyadhezyjne
W ostatnich latach na znaczeniu zyskało profilaktyczne podawanie soku lub preparatów zawierających wyciąg z żurawiny w celu zapobiegania infekcjom dróg moczowych. Początkowo sądzono, że znaczenie żurawiny w profilaktyce ZUM wynika z zawartości kwasu chinowego metabolizowanego do kwasu hipurowego wykazującego działanie antyseptyczne. naukowcy wiązali również działanie przeciwbakteryjne z obniżaniem pH moczu. Żadnej z hipotez nie można jednak przypisać pełnej odpowiedzialności za efekty końcowe, mimo że oba mechanizmy wydają się być korzystne w walce z ZUM. Dalsze badania doprowadziły do odkrycia właściwości zawartych w żurawinie proantocyjanidynów (PACs). Istotną farmakologicznie grupą są charakterystyczne dla żurawiny proantocyjanidyny typu a, które nietypowo posiadają wiązania łączące cząsteczki epikatechin i występują w postaci dimerów, trimerów i tetramerów, co odróżnia je od powszechnie występujących proantocyjanidynów typu B. to właśnie PACs typu A są grupą związków odpowiadających za główny profil działania żurawiny w zapobieganiu ZUM. W przypadku uropatogennych szczepów E.coli istotną rolę w rozwoju infekcji odgrywają ich zdolności adhezyjne. Bakterie przyczepiają się do nabłonka dróg moczowych dzięki obecności polimerycznych struktur (fimbrie, adhezyny rodziny Dr) a następnie namnażają się. Proantocyjanidyny typu a pozwalają zablokować proces adhezji, a w efekcie również proliferację bakterii, wykazując tym samym działanie profilaktyczne. Stosowanie preparatów zawierających wyciągi z żurawiny pomaga zapobiegać przytwierdzaniu bakterii do ścian dróg moczowych i pozwala na szybsze ich wypłukiwanie z moczem.

Stosowanie z antybiotykami
Liczne badania wykazały bezpieczeństwo stosowania żurawiny samodzielnie, ale także w przypadku jednoczesnego stosowania z antybiotykami. W jednym z badań podawano amoksycylinę lub cefaklor łącznie z wyciągiem z żurawiny amerykańskiej, aby sprawdzić ewentualne ryzyko wystąpienia interakcji. We wszystkich grupach udało się uzyskać zbliżone wartości stężenia maksymalnego i stężeń terapeutycznych, wykazując tym samym, że żurawina nie zmienia farmakokinetyki antybiotyków i może być stosowana łącznie z nimi. Dowiedziono również, że podawanie soku żurawinowego zmniejszyło częstotliwość nawrotów bakteriomoczu i ropomoczu oraz zmniejszyło konieczność stosowania antybiotyków. Profilaktyczne podawanie wyciągu żurawiny bogatego także w wit. C wpływa na podwyższenie skuteczności mechanizmów obronnych organizmu i dzięki swym właściwościom antyadhezyjnym zmniejsza ryzyko wystąpienia ZUM, częstotliwość stosowania antybiotyków, a tym samym przyczynia się do rzadszego pojawiania się szczepów opornych, co w okresie wzmożonych zachorowań zimą jest szczególnie cennym aspektem.

Przekaż pacjentowi:
• nawracające ZUM może zakończyć się poważnymi konsekwencjami,
• profilaktyka preparatami żurawiny jest bezpieczna,
• zawarte w żurawinie proantocyjanidyny typu a zmniejszają adhezję i namnażanie bakterii,
• stosowanie wyciągów z żurawiny w okresie zimowym, przy obniżonej odporności, zmniejszy ryzyko ZUM, poprzez zwiększenie mechanizmów obronnych organizmu,
• podawanie wyciągu z żurawiny zmniejsza częstotliwość podawania antybiotyków i nawracania infekcji.