Fototoksyczność i fotoalergia29 czerwca 2016

shutterstock_253756438

Z nastaniem sezonu urlopowego i wakacji szkolnych pacjenci narażeni są na wiele problemów zdrowotnych – wśród nich na niekorzystny wpływ światła słonecznego i możliwość wystąpienia powikłań względem stosowanych leków. Istotne jest zatem edukowanie pacjentów w zakresie problemów fototoksyczności i fotoalergii środków farmaceutycznych (syntetycznych i pochodzenia naturalnego) i kosmetycznych (pielęgnacyjnych, zapachowych).

autorka: dr n. farm. Arleta Matschay
Pracownia Farmacji Praktycznej, Katedra i Zakład Technologii Postaci Leku, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Ekspozycja na światło słoneczne mimo swego korzystnego efektu na organizm ludzki (m.in. rola promieniowania UV w syntezie endogennej witaminy D) może spowodować także u niektórych niekorzystne zmiany w postaci fotodermatoz związanych z nadwrażliwością, nawet przy niewielkiej dawce promieniowania UV. Liczną część z nich stanowią postacie nadwrażliwości na światło jako wynik skojarzonego działania światła i zewnętrznych (podanych miejscowo lub ogólnoustrojowo) substancji światłouczulających, co powoduje powstanie odczynów fototoksycznych lub fotoalergicznych. Rozróżnienie poszczególnych odczynów nie zawsze jest łatwe, choć w ich przebiegu występują pewne cechy różnicujące, bądź określone substancje dają specyficzny charakter odczynu.

Interakcje leków lub ich określonych metabolitów z promieniami UV mogą powodować różne zmiany, ale wspólną cechą jest pojawienie się zmian na powłokach skórnych. Odczyny fototoksyczne mogą być wywołane przez wszystkie substancje o działaniu światłouczulającym, a przypominają w swoim przebiegu oparzenia chemiczne i mogą wystąpić właściwie u wszystkich, nawet po jednorazowej ekspozycji z odpowiednio dużą dawką promieniowania UV, przy udziale np. leczniczej substancji fototoksycznej. Substancje te absorbują energię świetlną głównie w zakresie długości UVA (320-400 nm) i zależą od jej właściwości fizykochemicznych, choć np. sulfonamidy wykazują efekt fototoksyczności w połączeniu z UVB (290-320 nm).

tabela_foto

Na skórze w takich przypadkach może pojawić się rumień, obrzęk lub pęcherze i z reguły występują bezpośrednio lub w krótkim czasie po ekspozycji. Część substancji charakteryzująca się wybiórczym działaniem fototoksycznym może po ustąpieniu ostrych reakcji powodować tzw. opóźnione reakcje w postaci długotrwałych przebarwień. Natomiast odczyny fotoalergiczne związane są ze swoistą reakcją odpornościową i mogą być wywołane tylko przez niektóre substancje o działaniu światłouczulającym, a zmiany patologiczne powstają tylko u części osób, a także pojawiają się po większej liczbie ekspozycji i są bardziej uciążliwe dla pacjenta. Występowanie objawów chorobowych w tym przypadku nie stanowi tak bezpośredniego powiązania z ilością fotoalergenu i dawką samego promieniowania, jak to ma miejsce w reakcji fototoksyczności.

Prześlij dalej