Reakcja anafilaktyczna. Kiedy adrenalina ratuje życie11 czerwca 2013

reakcja-anafilaktyczna-kiedy-adrenalina-ratuje-zycie

Reakcja anafilaktyczna jest stanem zagrożenia życia i zdrowia. Dlatego tak ważna jest znajomość objawów anafilaksji i sposobów postępowania w przypadku jej wystąpienia. Ta wiedza może uratować życie.

Anafilaksja jest to uogólniona lub układowa reakcja na alergen lub inne czynniki (wysiłek). Charakteryzuje ją nagły początek problemów związanych z drożnością dróg oddechowych i/lub krążeniem połączonych zwykle ze zmianami skórnymi w obrębie błon śluzowych. Do reakcji anafilaktycznej dochodzi w kilka minut po kontakcie z alergenem, ale może też pojawić się ona dopiero po kilku godzinach. Najcięższa forma reakcji anafilaktycznej to wstrząs. Im gwałtowniejsza i szybsza jest reakcja organizmu tym zagrożenie dla zdrowia i życia większe. Ryzyko zgonu z powodu wstrząsu anafilaktycznego zwiększa się w przypadku astmy, szczególnie jeśli choroba nie jest dobrze kontrolowana. Niebezpieczny w przypadku reakcji anafilaktycznej jest fakt, że często nie da się przewidzieć jej wystąpienia.

W niektórych przypadkach gwałtowną reakcję może spowodować nawet czynnik, który dotychczas był dobrze tolerowany. Przy tym, w wielu wypadkach nie udaje się ustalić przyczyny wstrząsu. Warto pamiętać, że liczba alergików, a więc osób szczególnie zagrożonych, stale rośnie (szczególnie uczulonych na jad owadów). Dlatego tak ważne jest uświadamianie pacjentów o istniejącym zagrożeniu.

Co może powodować anafilaksję:

  • JAD OWADÓW BŁONKOSKRZYDŁYCH: np. osa, pszczoła, trzmiel, szerszeń, mrówka.
  • LEKI: antybiotyki (m.in. penicylina, cefalosporyny, tetracyklina i inne), płyny infuzyjne, hormony (m.in. insulina, parathormon), enzymy (m.in. trypsyna).
  • PRODUKTY ŻYWNOŚCIOWE: np. orzeszki ziemne, ryby, skorupiaki, owoce cytrusowe, seler, jajko kurze.
  • LATEKS: jest wykorzystywany do produkcji np. rękawic gumowych, plastrów samoprzylepnych, odzieży, balonów.
  • ALERGENY WZIEWNE: np. sierść kota lub konia.

W niektórych przypadkach obserwuje się zaostrzenie lub wystąpienie reakcji anafilaktycznej pod wpływem wysiłku fizycznego lub gwałtownego ochłodzenia organizmu.

Najcięższą formą reakcji anafilaktycznej jest wstrząs objawiający się niewydolnością krążenia i oddychania. Może on prowadzić do śmierci przez zatrzymanie krążenia lub przez uduszenie spowodowane silnym obrzękiem tkanek gardła, który prowadzi do zamknięcia krtani. Objawy występują zwykle po kilku, kilkunastu minutach od kontaktu z alergenem. Reakcje występujące do 20 minut od kontaktu z alergenem są najcięższe. U około 80–90% chorych objawy rozwiniętego wstrząsu poprzedza pojawienie się zmian skórnych – np. wysypki (tzw. pokrzywki) po przyjęciu jakiegoś pokarmu lub leku.

Objawami, które powinny nas zaniepokoić są: zawroty głowy, uczucie silnego osłabienia, kołatanie serca, swędzenie, uczucie metalicznego smaku w ustach, chrypka, silny lęk i nudności lub wymioty. U 1/3 pacjentów obserwuje się gwałtowny spadek ciśnienia tętniczego.
Od 1 do 6 godzin od wystąpienia pierwszej reakcji mogą pojawić się dodatkowo objawy wtórne.

Jak się zabezpieczać?

Lekiem z wyboru w przypadku wstrząsu anafilaktycznego jest adrenalina. Szybko likwiduje objawy ostrej reakcji alergicznej. Powoduje obkurczenie naczyń krwionośnych i zmniejszenie obrzęków. Dodatkowo powoduje rozszerzenie oskrzeli i górnych dróg oddechowych. Zwiększa siłę skurczu serca oraz hamowanie uwalniania histaminy.

To bardzo ważne, aby chory mógł przyjąć adrenalinę jak najszybciej.

Problemem jest to, że tylko nieliczni pacjenci zabezpieczają się, stale nosząc ze sobą adrenalinę. Nie mają świadomości, że może to decydować o życiu.

Opóźnienie w zastosowaniu adrenaliny może prowadzić do narastania objawów wstrząsu, ze zgonem pacjenta włącznie.

Osobom szczególnie narażonym (ze względu na przebyte reakcje uczuleniowe) polecane są ampułkostrzykawki z adrenaliną do samodzielnego zastosowania przepisywane przez lekarza.

PTA popiera wszelkie akcje edukacyjne na temat anafilaksji. Naszą misją, alergologów, a przede wszystkim PTA, jest informowanie o probleme anafilaksji. Możemy dzięki temu uratować ludzkie życie, nawet jeżeli jedno, to też się opłaca.

Adrenalinę w ampułkostrzykawce powinien mieć przy sobie stale pacjent:

  • z reakcją uogólnioną w wywiadzie,
  • uczulony na pokarmy,
  • uczulony na jad owadów błonkoskrzydłych,
  • z anafilaksją indukowaną wysiłkiem.

Jeżeli chory posiada przy sobie ampułkostrzykawkę z adrenaliną należy umożliwić mu samodzielną aplikację leku.

Profilaktyka: co może zrobić farmaceuta?

  1. Upewnić się, że pacjent z alergią zna objawy wstrząsu anafilaktycznego i wie kiedy mogą wystąpić.
  2. Poinformować pacjenta z alergią o możliwości zastosowania adrenaliny. Warto uświadomić mu, że powinien porozmawiać z lekarzem o możliwości wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego i zasadach stosowania adrenaliny.
  3. Przed sezonem wiosenno-letnim, przed wyjazdem na wakacje warto przypomnieć pacjentowi z alergią o zabezpieczeniu się przed anafilaksją.

Co farmaceuci wiedzą o wstrząsie anafilaktycznym?

Mgr farm. Aneta Paszkiewicz, farmaceutka z Warszawy

Niestety boję się, że nie umiałabym pomóc pacjentowi. Nigdy się tego nie nauczyłam. Obawiam się, że tylko pogorszyłabym sytuację, gdybym próbowała coś zrobić. Uważam, że najrozsądniejsze jest zadzwonienie od razu na pogotowie.

Mgr farm. Andrzej Kowalik, farmaceuta z Poznania

Ponieważ pracujemy w aptece, ludzie często przychodzą do nas z ulicy, szukając pomocy w sytuacjach związanych z pierwszą pomocą. Najczęściej chodzi o to, że ktoś zasłabł albo się skaleczył. Dlatego ja, żeby czuć się pewnie, ukończyłem dwudniowy kurs pierwszej pomocy w Polskim Czerwonym Krzyżu. Tam nauczyłem się schematów postępowania w sytuacjach takich jak wstrząs anafilaktyczny i mam nadzieję, że umiałbym te schematy zastosować w praktyce.

Mgr farm. Agnieszka Milczarek, farmaceutka z Warszawy

W pracy nigdy nie miałam żadnej niebezpiecznej sytuacji. Ale trzy lata temu moją teściową użądliła osa albo pszczoła. Kobieta zaczęła gwałtownie łapać powietrze, zrobiła się blada i zaczęła słabnąć. Wezwaliśmy pogotowie, a w międzyczasie pozwoliliśmy z mężem, żeby teściowa przyjęła wygodną pozycję: chciała się położyć. Nic innego nie przyszło nam wtedy do głowy. Najgorsza w takich sytuacjach jest bezradność.

 

Prześlij dalej