Znaczenie badania moczu w leczeniu Zapalenia Układu Moczowego28 maja 2013

znaczenie-badania-moczu-w-leczeniu-zum-2

Zakażenia Układu Moczowego (ZUM) należą do częstych, dokuczliwych czasem nawet zagrażających życiu schorzeń infekcyjnych. Dlatego tak ważna jest prawidłowa diagnostyka.

W przypadku podejrzenia Zapalenia Układu Moczowego poza wywiadem i badaniem fizykalnym w pierwszej kolejności powinno być wykonane badanie ogólne moczu [BOM]. Jest to badanie tanie, łatwo dostępne i powszechnie stosowane. Obejmuje ono ocenę cech fizycznych, biochemicznych i morfologicznych moczu.

Prawidłowo pobrany materiał do badania to podstawa prawidłowego rozpoznania i dalszego leczenia. [1]
Próbka moczu zarówno do badania diagnostycznego jak i bakteriologicznego (na posiew) powinna zostać odpowiednio pobrana. Zasady pobierania moczu do badania różnią się nieco u kobiet, mężczyzn i dzieci.

Jak prawidłowo pobrać mocz do badania?

Mocz przeznaczony do badania powinien pochodzić z porannej próbki moczu, a jeśli to nie jest możliwe, powinien pozostawać w pęcherzu przynajmniej 4 godziny. Badanie moczu najlepiej jest wykonać w ciągu dwóch godzin od pobrania.

  • W przypadku mężczyzn, pacjentowi należy zwrócić uwagę na dokładne umycie rąk wodą z mydłem, następnie po odciągnięciu napletka i umyciu okolic ujścia cewki moczowej wodą z mydłem oddanie pierwszego strumienia moczu do toalety, a następnie środkowego strumienia do jałowego pojemnika na mocz. Należy unikać przypadkowego zanieczyszczenia brzegów i wewnętrznej powierzchni pojemnika.
  • U kobiet po dokładnym umyciu rąk i ich osuszeniu należy umyć okolicę krocza oddać pierwszą partię moczu do toalety, a następnie środkowy strumień do przygotowanego wcześniej sterylnego pojemnika tak, aby uniknąć jego zanieczyszczenia.
  • Jeśli nie można pobrać moczu w sposób podany wyżej (np. u dzieci i niemowląt), należy pobrać mocz do sterylnego woreczka przyklejonego tak, aby obejmował ujście cewki moczowej z uważnym zachowaniem zasad higieny. Po oddaniu nawet niewielkiej ilości moczu woreczek należy odkleić i dostarczyć do badania. W takim przypadku, aby wykluczyć fałszywie dodatni wynik, należy badanie powtórzyć.

Pamiętajmy, że wykryty bakteriomocz może być następstwem nieprawidłowo pobranej próbki moczu, dlatego tak ważne jest właściwe pobranie próbki do badania. Badanie moczu obejmuje analizę fizyczną, chemiczną oraz badanie osadu moczu. Wynik BOM potrafi pomóc w diagnostyce nie tylko ZUM, ale także szeregu innych chorób. W tabeli 1 przedstawiono wartości referencyjne wybranych parametrów badania BOM.

Tabela 1. Wartości referencyjne wybranych parametrów badania ogólnego moczu oraz przykłady ich odchyleń

znaczenie-badania-moczu-w-leczeniu-zum

Badanie bakteriologiczne moczu

Oprócz podstawowego badania moczu zaleca się także wykonanie badania moczu pod kątem bakteriologicznym. Bakteriomocz znamienny rozpoznaje się w następujących sytuacjach:

  • obecność co najmniej 100000 (105) żywych bakterii w 1 ml moczu,
  • obecność co najmniej 10000 (104) żywych bakterii w 1 ml moczu u kobiet z objawami odmiedniczkowego zapalenia nerek,
  • obecność co najmniej 1000 (103) żywych bakterii w 1 ml moczu u kobiet z objawami zapalenia pęcherza moczowego i u mężczyzn z objawami każdego zakażenia układu moczowego,
  • każda ilość bakterii w moczu pobranego drogą nadłonowego nakłucia pęcherza moczowego.[1]

Stwierdzenie znamiennego bakteriomoczu świadczy o zakażeniu układu moczowego jest wskazaniem do wdrożenia odpowiedniego leczenia czy jego kontynuowaniu. Bezobjawowego bakteriomoczu nie leczymy. Wyjątkiem jest postępowanie u kobiet w ciąży, u których bezobjawowy bakteriomocz (potwierdzony w dwóch badaniach zazwyczaj wykonywanych w pierwszym trymestrze ciąży) powinien być leczony antybiotykiem w dawce jednorazowej.[2]

Klasyfikacja objawów zakażenia układu moczowego

Anatomicznie ZUM możemy podzielić na zapalenie cewki moczowej, zapalenie pęcherza moczowego, odmiedniczkowe zapalenie nerek (OZN), urosepsę. Dodając czynniki ryzyka (np. zachowania seksualne, płeć, niewydolność nerek, ciąża, cukrzyca) oraz patogen wywołujący ZUM dzielimy na:

  • Zapalenie pęcherza wywołane przez Escherichia coli z dobrą wrażliwością na antybiotyki [Tab. 1].
  • OZN wywołane przez Klebsiella z wysoką gorączką oraz wymiotami ze średnią wrażliwością na antybiotyki.
  • Urosepsę wywołaną przez Enterococcus sp. u pacjentów z wrażliwością na patogen wywołujący zakażenie. [3] [Tab. 2]

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na następujące objawy.

  1. Dysuria, częstomocz, nykturia, ból okolicy nadłonowej, lędźwiowej mogą sugerować ZUM dolnego odcinka dróg moczowych.
  2. Objawy ogólne w postaci gorączki, dreszczy, nudności, wymiotów czy bólu brzucha mogą dotyczyć górnego odcinka dróg moczowych (odmiedniczkowe zapalenie nerek i jego powikłań). [4] Objawy te powinny skłonić pacjenta do wizyty u lekarza i przeprowadzenia badań przed wdrożeniem leczenia. Ważna jest tutaj rola farmaceuty, który może zasugerować pacjentowi konsultację specjalistyczną.

Tabela 2. Najczęstsze patogeny wywołujące Zapalenie Układu Moczowego

znaczenie-badania-moczu-w-leczeniu-zum-1

Leczenie ZUM

Pamiętajmy jednak, że leczenie ZUM nie jest tak proste i skuteczne, jak mogłoby się to wydawać. Dlatego tak ważna jest odpowiednia diagnostyka, która pozwoli wyeliminować ryzyko niepotrzebnej lub nieskutecznej antybiotykoterapii. Prawidłowa diagnoza, leczenie i obserwacja pacjentów z ZUM jest bardzo istotna ze względu na rosnącą oporność na antybiotyki.

Alarmujące są ostatnie doniesienia dotyczące pojawienia się bakterii zawierających enzym ESBL-CARBA (New-Dehli metallo-lactamase NDM-1) opornych na wszystkie znane antybiotyki.[5,6,7]

Nierozmyślne stosowanie antybiotykoterapii może spowodować lawinowy rozwój oporności w przeciągu najbliższych 10 lat. Stanowić to będzie jeszcze bardziej realne zagrożenie nie tylko dla skuteczności leczenia ZUM, ale także dla profilaktyki przed operacjami chirurgicznymi czy urologicznymi. [8] Po wyleczeniu ZUM można proponować pacjentom profilaktykę na przykład probiotykową oraz żurawinę.

Piśmiennictwo:

  1. Choroby wewnętrzne” pod red. A. Szczeklika, ss. 1329; 1337–1342 ISBN 83-7430- 069-8.
  2. Smaill F, Vazquez JC. Antibiotics for asymptomatic bacteriuria in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev 2007 Apr 18;(2): CD000490.
  3. Foxman B. Epidemiology of urinary tract infections: incidence, morbidity, and economic costs. Am J Med 2002 Jul; 113 Suppl 1A: 5S-13S.
  4. Stamm WE, Hooton TM. Managment of urinary tract infections in adults. N Engl J Med 1993 Oct 28; 329 (18): 1328-34.
  5. Carlet J, Collignon P, Goldmann D, et al. Society’s failure to protect a precious resource: antibiotics.Lancet 2011 Jul 23;378(9788): 369-71.
  6. Gyssens IC. Antibiotic policy. Int J Antimicrob Agents. 2011 Dec; 38 Suppl: 11-20.
  7. Oteo J, Pérez-Vázquez M, Campos J. Extended-spectrum [beta]-lactamas producing Escherichia coli: changing epidemiology and clinical impact. Curr Opin Infect Dis. 2010 Aug; 23(4): 320-6.

 

autorzy:
lek. med. Michał Puszyński

dr hab. n. med. Marcin Słojewski
Katedra i Klinika Urologii i Onkologii Urologicznej
Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego

lek. med. Katarzyna Luterek-Puszyńska
Katedra i Klinika Ginekologii Operacyjnej
i Onkologii Ginekologicznej Dorosłych i Dziewcząt
Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego

 

 

 

Prześlij dalej