Skuteczność antybiotykoterapii22 lutego 2013

Wiele zakażeń występujących powszechnie u pacjentów w warunkach pozaszpitalnych posiada etiologię wirusową, np. nieżyty nosa, wirusowe zapalenie gardła czy zapalenie ucha środkowego o charakterze wysiękowym. W takich przypadkach antybiotykoterapia nie jest wskazana. Natomiast każda infekcja o podłożu bakteryjnym powinna zostać prawidłowo zdiagnozowana i wymaga zastosowania skutecznej antybiotykoterapii.

W warunkach ambulatoryjnych pacjenci zostają poddani leczeniu antybiotykami w formie doustnej w przypadku m.in.:

  • paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków podniebiennych,
  • w ostrym bakteryjnym zapaleniu ucha środkowego,
  • zapaleniu płuc,
  • zapaleniu zatok przynosowych,
  • zapaleniu pęcherza moczowego,
  • w ostrym zapaleniu skóry właściwej i tkanki podskórnej
  • ropnym zapaleniu skóry,
  • wysiękowym zapaleniu spojówek,
  • w zakażeniach przenoszonych drogą płciową.

Ponadto ciężkie zakażenia bakteryjne, np. zapalenia płuc, zapalenia stawów, kości czy szpiku oraz odmiedniczkowe zapalenia nerek leczone początkowo w trakcie hospitalizacji za pomocą antybiotykoterapii dożylnej kontynuuje się w warunkach ambulatoryjnych w formie per os.

Najczęściej stosowane grupy antybiotyków stanowią penicyliny, cefalosporyny i makrolidy, natomiast stosunkowo rzadziej zalecane są tetracykliny, choć odgrywają dużą rolę w infekcjach bakteryjnych przenoszonych drogą płciową lub w przypadku boreliozy (choroby z Lyme).

Antybiotyk będący lekiem pierwszego wyboru powinien charakteryzować się:

  • największą skutecznością eradykacji bakterii,
  • najmniejszą liczbą działań niepożądanych,
  • wydłużonym odstępem pomiędzy kolejnymi dawkami,
  • najlepszą postacią terapeutyczną (tabletka, zawiesina)
  • oraz najniższą ceną.

Dobierając odpowiedni antybiotyk dla pacjenta w przypadku infekcji bakteryjnych należy uwzględniać właściwości farmakologiczne poszczególnych preparatów, a także indywidualne cechy pacjenta, takie jak wiek czy masa ciała. Skuteczność zastosowanej antybiotykoterapii zależy m.in. od drogi podania. I tak, w ciężkich zakażeniach bakteryjnych antybiotyki należy podawać pozajelitowo w celu zapewnienia dużego stężenia we krwi oraz w tkankach.

Ustalenie schematu dawkowania w terapii doustnej wymaga oceny wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu czy wydalania leków lub metabolitów i jest zróżnicowane np. ze względu na wiek pacjentów i stopień dojrzałości lub dysfunkcji poszczególnych układów czy narządów (nerki, wątroba).

Zatem np. zasady stosowania antybiotyków u noworodków muszą uwzględniać nie tylko mniejsze dawki, ale także dłuższe przerwy w dawkowaniu, co jest spowodowane obniżonym wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej względem starszych dzieci lub dorosłych.

W przypadku długotrwałego stosowania dużych dawek antybiotyków mogą pojawić się nasilone działania niepożądane, dlatego w takich przypadkach zaleca się ścisłe monitorowanie stanu klinicznego pacjenta oraz wskaźników czynności wątroby, nerek lub szpiku. Przed zastosowaniem antybiotykoterapii lekarz powinien poddać analizie również stan układu odpornościowego pacjenta, stan psychiczny, a także wchłanianie z przewodu pokarmowego.

Ponadto reakcje alergiczne, wcześniej stosowane antybiotyki, schorzenia współistniejące i ewentualne interakcje lekowe, a także nasilenie procesu chorobowego oraz wrażliwość wyizolowanych patogenów.

Zauważa się ponadto, że obecnie coraz częściej stosuje się w procesie leczenia infekcji bakteryjnych antybiotyki w krótkotrwałej terapii. Niektóre przeprowadzone badania nie wykazały znamiennych różnic w zakresie skuteczności leczenia w skróconej terapii odpowiednimi antybiotykami względem wydłużonej, a ponadto wskazuje się, że w krótszej terapii istnieje mniejsze ryzyko selekcji szczepu opornego oraz mniejsze zmiany we fizjologicznej florze bakteryjnej jelit.

Jednak z drugiej strony ze względu na ryzyko wystąpienia następstw klinicznych, późnych powikłań i nawrotów choroby w niektórych infekcjach bakteryjnych, np. w leczeniu ostrego paciorkowcowego zapalenia gardła i zapobieganiu gorączki reumatycznej, w ostrym bakteryjnym zapaleniu zatok przynosowych, a także w odmiedniczkowym zapaleniu nerek, antybiotyki zaleca się podawać pacjentowi w dłuższej terapii, nawet 10-14-dniowej.

Sposób podania antybiotyku w takich przypadkach uzależniony jest od stanu klinicznego pacjenta. Najczęściej jednak doustnie, jeżeli nie ma przeciwwskazań do takiego podania i jednocześnie jest to mniej stresujące dla pacjenta niż podanie w postaci iniekcji.

W ostrych stanach chorobowych stosowana jest tzw. terapia sekwencyjna, czyli przez pierwsze trzy dni podanie dożylne, a następnie siedmiodniowy cykl leczenia doustnego.

Uzasadnionym jest zatem, z uwagi na ryzyko obniżenia skuteczności leczenia oraz ewentualnych nawrotów infekcji bakteryjnej, szczególnie w ostrym jej przebiegu, zastosowanie 7-dniowej antybiotykoterapii w formie doustnej.

Leczenie chorób infekcyjnych o podłożu bakteryjnym pomimo stosunkowo dużej liczby dostępnych antybiotyków jest coraz trudniejsze. Wynika to z wielu przyczyn, m.in. zwiększa się liczba pacjentów z niedoborami odporności, ponadto drobnoustroje chorobotwórcze nabywają oporności na stosowane leki, a schorzenia o podłożu wirusowym poddaje się nieprawidłowemu leczeniu antybiotykami.

Niestety w wielu przypadkach sami pacjenci nie stosują się do zaleceń terapeutycznych i np. w okresie leczenia infekcji bakteryjnych modyfikują schemat farmakoterapii lub przerywają z różnych przyczyn zaleconą antybiotykoterapię, doprowadzając do jej nieskuteczności i powikłań chorobowych.

 

Prześlij dalej