Raport: Cukrzyca – epidemia XXI wieku7 grudnia 2012

Według danych IDF (International Diabetes Federation) na cukrzycę choruje obecnie na świecie około 366 mln osób i przewiduje się stały wzrost liczby zachorowań. Dane te dotyczą przede wszystkim osób w średnim wieku – od 40. do 59. roku życia.

Cukrzyca to grupa chorób metabolicznych Charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia w cukrzycy wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych. W klasyfikacji etiologicznej schorzenia wyróżnia się cukrzycę typu 1, cukrzycę typu 2, cukrzycę ciążową oraz inne specyficzne typy. Wspólną ich cechą jest hiperglikemia.

W Polsce, wg danych szacunkowych, na cukrzycę choruje 5% społeczeństwa (2 mln osób). Chorzy na cukrzycę typu 1 stanowią około 10% wszystkich chorych cierpiących z powodu tej dolegliwości.

Zapadalność na schorzenie typu 1 stale rośnie. Najwyższą odnotowuje się w Skandynawii, na Sardynii, w Wielkiej Brytanii, Austrii oraz Nowej Zelandii. Polska należy do krajów o średniej zapadalności na cukrzycę typu 1, ale w ciągu ostatnich lat obserwuje się dużą dynamikę wzrostu w tej materii (największą w grupie wiekowej od 0.-4. roku życia i 5.-9. roku życia), szczególnie w miejskich regionach uprzemysłowionych.

Cukrzyca typu 2 stanowi 85% wszystkich przypadków tej choroby w kaukaskiej grupie etnicznej. Według prognoz IDF, w 2030 r. liczba chorych na cukrzycę na świecie osiągnie 552 mln.

U podłoża cukrzycy typu 2 leży insulinooporność, która jest skutkiem m.in. otyłości, predyspozycji genetycznej oraz działania czynników środowiskowych (przekarmianie, mała aktywność fizyczna). Zmniejszona wrażliwość tkanek obwodowych na działanie insuliny prowadzi do hiperinsulinizmu.

Komórki beta wysp trzustki przystosowują się do stanu oporności na insulinę poprzez zwiększenie wydzielania hormonu, co zapewnia utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy. W końcu jednak dochodzi do wyczerpania tego mechanizmu kompensacyjnego i upośledzenia wydzielania endogennej insuliny. W wyniku tego wzrasta początkowo glikemia poposiłkowa, później również na czczo.

Według danych IDF 183 mln osób na świecie nie wie, że choruje na cukrzycę. Ma to związek z często bezobjawowym początkiem choroby. U części osób w ogóle nie występują charakterystyczne objawy, które mogą wskazywać na możliwość rozwoju cukrzycy, takie jak: wzmożone pragnienie, wielomocz, ubytek masy ciała, osłabienie i senność, pojawienie się zmian ropnych na skórze oraz stanów zapalnych narządów moczowo – płciowych. Dlatego tak ważne jest prowadzenie badań przesiewowych w kierunku cukrzycy w grupach ryzyka.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, badanie w kierunku cukrzycy należy przeprowadzić raz w ciągu 3 lat u każdej osoby powyżej 45. roku życia oraz co roku, niezależnie od wieku u osób otyłych, mało aktywnych fizycznie, z nadciśnieniem tętniczym, hiperlipidemią, chorobą układu sercowo-naczyniowego, u kobiet z przebytą cukrzycą ciążową, które urodziły dziecko o masie powyżej 4 kg, u kobiet z zespołem policystycznych jajników oraz u wszystkich z obciążającym wywiadem rodzinnym. Stwierdzenie 2-krotnie w trakcie takich badań glikemii na czczo oznaczonej w osoczu krwi żylnej ≥ 126 mg/dl lub ≥ 200 mg/dl w trakcie doustnego testu tolerancji glukozy (OGTT, oral glucose tolerance test) pozwala rozpoznać cukrzycę.

W 2010 r. Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne jako pierwsze włączyło oznaczenie HbA1c do kryteriów rozpoznawania cukrzycy.

Warunkiem korzystania z tego oznaczenia jest możliwość korzystania z metod laboratoryjnych zgodnych ze standardem stosowanym w badaniu DCCT (The Diabetes Control and Complications Trial) lub posiadających certyfi kat National Glycohemoglobin Standarization Program (NGSP). Według zaleceń Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego cukrzycę można rozpoznać wtedy, gdy wartość HbA1c ≥ 6,5%, natomiast osoby, u których odsetek HbA1c waha się od 5,7% do 6,4% mają zwiększone ryzyko rozwoju cukrzycy i wymagają wdrożenia działań profilaktycznych (dieta, wysiłek fizyczny). W Polsce oznaczanie odsetka HbA1c nie znajduje się w panelu badań wykorzystywanych w diagnostyce cukrzycy, służy natomiast do monitorowania glikemii.

Pomimo postępu w diagnostyce i leczeniu cukrzycy kluczowym problemem pozostają przewlekłe powikłania tej choroby. Wśród nich na pierwszy plan wysuwają się dolegliwości układu sercowo-naczyniowego, które są główną przyczyną zgonu u chorych na cukrzycę. Z kolei powikłania mikronaczyniowe prowadzą do inwalidztwa: retinopatia cukrzycowa jest główną przyczyną utraty wzroku, nefropatia – schyłkowej niewydolności nerek, a zespół stopy cukrzycowej – nieurazowej amputacji kończyny dolnej. W celu ograniczenia rozwoju tych powikłań zaleca się postępowanie wieloczynnikowe ukierunkowane nie tylko na kontrolę glikemii, ale także ciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych oraz normalizacji masy ciała.

Kryteria wyrównania metabolicznego przedstawiono poniżej:

Kryterium ogólne:

  • HbA1c ≤ 7,0%

Kryterium szczegółowe:

  • HbA1c ≤ 6,5 (w odniesieniu do cukrzycy typu 1 i w przypadku krótkotrwałej cukrzycy typu 2),
  • HbA1c < 8% (w przypadku chorych w wieku > 70 lat z wieloletnią cukrzycą, u których współistnieją powikłania o charakterze makroangiopatii. U tych chorych cele lecznicze należy osiągać stopniowo, w ciągu 2-3 miesięcy.
  • HbA1c ≤ 6,1% (u kobiet planujących  ciążę i będących w ciąży).

Na szczególną uwagę zasługuje indywidualizacja celów terapeutycznych.

U osób w starszym wieku, z wieloletnią cukrzycą z towarzyszącymi powikłaniami o charakterze makroangiopatii (choroba niedokrwienna serca, miażdżyca naczyń mózgowych i obwodowych), zwłaszcza, jeśli prognoza przeżycia nie osiąga 10 lat, kryteria wyrównania należy złagodzić do takiego stopnia, który nie wpłynie negatywnie na jakość życia chorych.

W osiąganiu celów u wszystkich chorych na cukrzycę niezmiernie ważna jest edukacja i związana z nią samokontrola. Obecnie większość pacjentów cierpiących z powodu cukrzycy posługuje się glukometrami. Prawidłowo prowadzona samokontrola pozwala na właściwą interpretację wyników i wykorzystanie tej wiedzy do modyfikacji diety, wysiłku fizycznego oraz dawek stosowanych leków.

Istotna jest również rola farmaceuty. To właśnie apteka bywa dziś często miejscem, w którym pacjenci po raz pierwszy konfrontują zaobserwowane u siebie dolegliwości czy niepokojące objawy. Jeśli odwiedzająca placówkę osoba przyznaje, że zauważyła u siebie któryś z wymienionych wcześniej symptomów (wzmożone pragnienie, wielomocz, ubytek masy ciała, osłabienie i senność, pojawienie się zmian ropnych na skórze oraz stanów zapalnych narządów moczowo-płciowych) należy zalecić jej wizytę u lekarza i przeprowadzenie stosownych badań diagnostycznych.

 

Prześlij dalej