Od przeziębienia do astmy3 grudnia 2012

od-przeziebienia-do-astmy

Sezonowe infekcje układu oddechowego mają niekorzystny wpływ na przebieg astmy. Leczenie popularnych przeziębień u osób z tym schorzeniem wymaga szczególnej ostrożności.

Należy pamiętać, że nie wszystkie dostępne na rynku preparaty przeciwprzeziębieniowe można polecać chorym na astmę. Zasadnicze znaczenie ma także wywiad, który pozwala farmaceucie zorientować się, że ma do czynienia z pacjentem wymagającym szczególnego traktowania.

 

Infekcje w obrębie układu oddechowego niewątpliwie wpływają na zwiększenie ryzyka zaostrzenia astmy. Najczęstszą przyczyną zakażeń są wirusy (wykazane u 50-70% chorych przyjętych do szpitala z powodu infekcyjnego zaostrzenia astmy).

U dzieci wirusy odpowiadają nawet za 80% zaostrzeń astmy w przebiegu przeziębienia. Te często spotykane jako czynnik etiologiczny to rinowirusy (RV), syncytialne wirusy oddechowe (RSV) oraz wirusy grypy i paragrypy. Rinowirusy najczęściej atakują późną jesienią, syncytialne wirusy oddechowe – zimą, a wirusy grypy – późną zimą. Niestety każdym z tych wirusów można się zarazić również w innych porach roku, nie wymienionych jako typowe.

Rzadziej przyczyną zaostrzeń astmy są zakażenia wywołane przez bakterie. Najlepiej udokumentowanym czynnikiem etiologicznym infekcji układu oddechowego są drobnoustroje atypowe – Chlamydia pneumoniae i Mycoplasma pneumoniae.

U osób chorujących jednocześnie na astmę i przewlekłe zapalenie zatok jako czynnik sprawczy przeziębienia i zaostrzenia mogą wystąpić Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae i Moraxella catarrhalis.

 

Dlaczego popularne infekcje układu oddechowego zwane przeziębieniami mają tak niekorzystny wpływ na przebieg astmy?

  • Po pierwsze – uszkadzają w sposób bezpośredni nabłonek oddechowy.
  • Po drugie – nasilają stan zapalny toczący się przewlekle w ścianie oskrzeli i przyczyniają się do pogłębienia zmian anatomicznych (przerost mięśni gładkich, pogrubienie ściany oskrzeli, zwężenie dróg oddechowych).
  • Po trzecie – stymulują produkcję mediatorów zapalnych zwiększających przepuszczalność naczyń krwionośnych.
  • Po czwarte – zwiększają wrażliwość oskrzeli na niekorzystne działanie alergenów. Efektem końcowym jest pojawienie się duszności, nasilonego kaszlu, wydzieliny w drogach oddechowych. Chory szybko się męczy i słyszy często swój własny, świszczący oddech, a dodatkowo jeszcze dolegliwości związane z przeziębieniem.

 

Najskuteczniej zabezpieczyć się przed zaostrzeniem astmy w przebiegu infekcji układu oddechowego prowadząc zdrowy tryb życia. Ludzie wyspani, stosujący zróżnicowaną dietę (bogatą w witaminy, minerały) oraz dbający o aktywność fizyczną mają zdecydowanie większą odporność i sprawniejszy układ immunologiczny niż ich rówieśnicy zasiadający po pracy przed telewizorem.

W profilaktyce infekcji u chorych na astmę ważne jest również systematyczne leczenie kontrolujące chorobę (wziewne glikokortykosteroidy, leki przeciwleukotrienowe). Leki te tłumią stan zapalny w oskrzelach, zmniejszając tym samym ich reaktywność na różne bodźce. Dobrze udokumentowana jest również ochronna rola szczepień przeciw grypie. Szczepionki powinny być wykonywane corocznie, najlepiej wczesną jesienią. Czasami jednak dojdzie do rozwoju infekcji i pacjent wybierze się do apteki po zestaw na bóle mięśni, gorączkę i kaszel.

 

Czy farmaceuta może polecać leki przeciwprzeziębieniowe chorym na astmę?

Tak, chociaż istnieje ryzyko, iż pacjent nie będzie chciał rozgłaszać, że choruje na astmę. Ale często pytania pośrednie są w stanie podpowiedzieć, że stoi przed nami chory wymagający szczególnego traktowania.

 

Czy wszystkie leki dostępne jako tzw. leki przeciwprzeziębieniowe są bezpieczne dla chorego na astmę?

Niestety nie. Duża grupa preparatów określana mianem „niesteroidowe leki przeciwzapalne” może wręcz pogorszyć przebieg astmy i nasilić zaostrzenie wywołane przez infekcję. Dlatego astmatycy powinni unikać takich leków jak: kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, naproksen, ketoprofen, diklofenak, piroksykam, propyfenazon, noramidopiryna.

Stosunkowo bezpieczny przez lata wydawał się środek nie należący do NLPZ, czyli paracetamol. Polecany był chorym na astmę i alergię jako lek przeciwbólowy i łagodzący objawy przeziębienia. W gabinetach lekarskich pojawiają się jednak chorzy reagujący dusznością również na ten lek. Dlatego zaleca się jako pierwszą dawkę przyjąć nie więcej niż 125 mg paracetamolu. Jeżeli nie pojawi się duszność ani kaszel, dawkę można zwiększyć do 1000 mg na dobę.

 

Astmatycy z nadwrażliwością na niesteroidowe leki przeciwzapalne są szczególnie trudnymi do leczenia chorymi. Nie dość, że nie powinni zażywać popularnego w leczeniu przeziębienia kwasu acetylosalicylowego, to dodatkowo mogą reagować zaostrzeniem astmy na konserwanty, barwniki i substancje smakowe. Dlatego, w przypadku tej grupy, należy wnikliwie czytać etykiety leków.

Bezpieczniejsze będą te preparaty, które nie zawierają:

  • substancji smakowych, takich jak kwas sorbinowy i cynamonowy,
  • barwników azowych (tartrazyna, erytrozyna),
  • konserwantów (sulfaty, benzoesany, glutaminian sodu).

 

Kolejną substancją dostępną bez recepty jest dekstrometorfan. Działa poprzez wpływ na ośrodkowy układ nerwowy. Polecany do tłumienia suchego kaszlu towarzyszącemu przeziębieniu, zapaleniu gardła czy krtani. Dostępny zarówno w postaci syropów, jak i tabletek, również jako składnik mieszanek z paracetamolem, u alergików i astmatyków potrafi być jednak niebezpieczny. Powoduje uwalnianie histaminy, co w łagodnych reakcjach objawia się świądem skóry, ale niestety może doprowadzić również do stanu zagrożenia życia, jakim jest wstrząs anafilaktyczny. Tłumienie odruchu obronnego, jakim jest kaszel w astmie, może być czynnikiem zwiększającym ryzyko zaostrzenia.

 

Warto również odradzić pacjentowi choremu na astmę zakup olejków eterycznych, np. eukaliptusowego do inhalacji i oczyszczania dróg oddechowych. Mogą one spowodować skurcz oskrzeli, czyli napad duszności i zaostrzyć przebieg choroby. Bezpieczne są natomiast inhalacje z soli fizjologicznej w celu rozrzedzenia wydzieliny, poprawy ruchomości rzęsek w nabłonku oskrzelowym i skuteczniejszego oczyszczenia dróg oddechowych.

 

Leki tolerowane dobrze przez zdecydowaną większość astmatyków to:

  • salicylan choliny,
  • salicylamid,
  • benzydamina
  • chlorochina.

Bezpieczne dla astmatyka leki na przeziębienie mają jeszcze jedną cechę wspólną. Nie wchodzą w interakcje z leczeniem wziewnym stosowanym przewlekle (glikokortykosterydy, leki rozszerzające oskrzela, leki przeciwleukotrienowe).

 

Farmaceuta kierując się powyższymi informacjami może zatem polecić przeziębionemu astmatykowi paracetamol (najlepiej bez dodatku innych leków), podpowiadając zastosowanie połowy dawki na początek, czyli 250 mg paracetamolu na dawkę jednorazową. Następnie jeśli u pacjenta nie wystąpi duszność, dawkę będzie można zwiększyć do 500 mg. Do tego syropy nie zawierające dekstrometorfanu, inhalacje z soli fizjologicznej i nawilżające spreje do nosa. Pozostałe preparaty dostępne bez recepty – po wnikliwej lekturze załączonej ulotki. A jeżeli na butelce syropu prawoślazowego widnieje napis „nie stosować przy nadwrażliwości na składniki preparatu, w tym kwas benzoesowy”, lepiej przeziębionym chorym na astmę tego syropu nie polecać.

 

Prześlij dalej