Bakteryjne zapalenia spojówek i powiek24 grudnia 2012

Rozpoznanie bakteryjnej infekcji oczu dokonuje się zazwyczaj w oparciu o charakterystyczny obraz chorobowy. Prawdopodobieństwo właściwego rozpoznania zależy przede wszystkim od umiejętnie przeprowadzonego wywiadu z pacjentem.

Bakteryjne zapalenie spojówek jest bardzo powszechnym schorzeniem. W większości przypadków (infekcje niegonokoko­we) poprawa następuje po krótko­trwałej antybiotykoterapii lub doko­nuje się bez leczenia. W wyjątkowych przypadkach infekcji u noworodków (gonokoki) lub endemicznych obsza­rach zakażenia jaglicą (Chlamydia) może prowadzić do ślepoty. Proces zapalny powstaje wskutek uszkodze­nia zewnętrznej powłoki komórkowej (nabłonek spojówki i rogówki) stano­wiącej pierwszą barierę w szerzeniu się infekcji. Ma to miejsce najczęściej u osób noszących soczewki kontak­towe, podczas pływania lub wskutek szerzenia się procesów infekcyjnych z innych miejsc (np. przecieranie oczu zanieczyszczonymi rękoma). Proces infekcyjny nie musi mieć charakteru zewnątrzpochodnego, w warunkach osłabienia organi­zmu może dochodzić do wzmożenia aktywności własnej flory bakteryj­nej, na którą składają się szczepy m.in. gronkowców i paciorkowców. W takich przypadkach najczęściej obserwujemy zapalenia o charakterze immunologicznym (pośrednie), w których organizm, broniąc się przed uszkodzeniem wywołanym przez obecność drobnoustrojów chorobotwórczych lub uwalnianych przez nie substancji (np. enzymów litycznych), uruchamia mechanizm odpowiedzi komórkowej.

Rozpoznanie bakteryjnego zapalenia spojówek dokonuje się najczęściej w oparciu o charakterystyczny obraz chorobowy. Prawdopodobieństwo właściwego rozpoznania zależy od umiejętnie przeprowadzonego wy­wiadu. Najczęstszym objawem jest sklejenie powiek przez gęstą treść, występujące bezpośrednio po przebu­dzeniu. Charakterystyczna śluzowo-ropna wydzielina ma żółto-brunatną barwę, gromadzi się na brzegu rzęsowym lub w kącie wewnętrznym powiek. Podczas zbierania wywiadu zwracamy uwagę na możliwość urazu mechanicznego, kontakt z otoczeniem prezentującym podobne objawy w ciągu ostatniego tygodnia czy po­przedzające bądź towarzyszące scho­rzenia (zwłaszcza infekcje górnych dróg oddechowych, w ciągu 2 tygodni od ujawnienia się choroby oczu).

Podstawy postępowania zakładają ochronę mechaniczną przed sze­rzeniem się infekcji oraz działanie miejscowe przy użyciu kropli i maści zawierających szerokowachlarzowe antybiotyki. Ponadto każdorazowe mycie rąk po kontakcie z zakażonym miejscem, przemywanie przy pomocy środków dezynfekcyjnych, w tym podchlorynu sodu (roztwór 1:10 chlo­rowanego wybielacza do tkanin) lub płynów stosowanych w higienie po­wiek dostępnych w aptece bez recepty.

Antybiotykoterapia dobierana jest empirycznie, większość infekcji kończy się przed uzyskaniem wy­ników badań mikrobiologicznych posiewu pobranego z worka spo­jówkowego. Stosunkowo bezpieczne jest przyjmowanie antybiotyków aminoglikozydowych (4 razy dzien­nie) lub fluorochinolonów (zwykle 3-4 razy dziennie) w postaci kropli pochodzących z aplikatora wielokrot­nego użytku. Coraz częściej pacjent otrzymuje leki w formie minimsów (niektóre fluorochinolony i antybio­tyki makrolidowe), które ograniczają ryzyko kontaminacji.

W przypadku nasilonej reakcji zapalnej (ból, świąd, zaczerwienienie, obrzęk) okulista często decyduje się na preparaty złożone (antybiotyk ze steroidem – w Polsce wyłącznie ami­noglikozydy) lub dołącza niesteroido­wy lek przeciwzapalny. W przypadku stosowania dwóch i więcej preparatów należy zalecić 5-minutową przerwę między kolejnymi aplikacjami lub, jak to często doradzam chorym, stosowa­nie leków z różnych grup, aplikując co 2 godziny inny preparat.

W przypadkach opornych infekcji, gdy po 3 dniach stosowania kropli nie obserwujemy efektu, bądź utrzymuje się uszkodzenie powierzchni spojówki/ rogówki, zaleca się stosowanie maści, np. erytromycyny 0,5% na noc, lub 4-krotnie w trakcie dnia. Należy jed­nak pamiętać, że zwiększona adhezja powierzchniowa może wpłynąć na potencjał gojenia się lub dać początek reakcji toksycznej.

Większość antybiotyków miejsco­wych stosowanych w objawowych postaciach infekcji bakteryjnych nie powinna być używana dłużej niż 7-10 dni. Wyjątek stanowią wtręto­we zapalenia spojówek, w których antybiotykoterapia miejscowa trwa 2-4 tygodnie. W wybranych przy­padkach, zwłaszcza gdy dochodzi do zapalenia pośredniego rogówki (nacieki brzeżne, od góry w przy­padku gonokoków, a w przestrzeni międzyszparowej w przypadkach wywołanych przez gronkowce), ko­nieczne jest oprócz leków złożonych (antybiotyk ze steroidem) włączenie leków doustnych (najczęściej doksy­cykliny, przyjmowanej początkowo 2×1 tabletka, a od 4-tej doby 1 ta­bletka 0,1 w godzinach porannych). Antybiotykoterapia doustna działa bakteriostatycznie i zmniejsza aktywność enzymatyczną bakterii, co wpływa na ograniczenie uszko­dzenia tkankowego.

W obszarze powiek również dochodzi do rozwoju zmian o podłożu infekcyjnym. Ostre przypadki dotyczące zapalenia gruczołu łojo­wego (jęczmień), zapaleń przymieszkowych (czyraki) czy zmian liszajcowatych w obszarze powiek. Ze względu na silny stan zapalny wymagają szybkiej inter­wencji. W takich przypadkach sto­sujemy najczęściej antybiotykotera­pię doustną, miejscowo natomiast maści zawierające m.in. 2% metro­nidazol. Procesy przewlekłe, jak np. gradówka czy zapalenie brzegów powiek i spojówek, wymagają w pierwszym rzędzie zastosowania higieny powiek z użyciem ciepłych kompresów i masażu oraz usuwania osadów z krawędzi powiek i rzęs przy pomocy płynów micelarnych.

Farmaceuta ma ograniczone możli­wości leczenia bakteryjnych infekcji oczu. Warto natomiast – w ramach świadczenia opieki farmaceutycznej – doradzić, jak skutecznie aplikować krople, oczyszczać powierzchnię skóry i worka spojówkowego z materiału ropnego czy zabezpieczać preparaty przed kontaminacją. Każda infekcja wymaga bowiem oddzielnych kropli dla jednego pacjenta. Po wyleczeniu lub w przypadku bezpośredniego kontaktu końcówki zakraplacza z miejscem zakażenia opakowania wielorazowe leków powinny zostać oddane do utylizacji.

 

Prześlij dalej