Raport: Astma oskrzelowa – światowy problem30 października 2012

raport-astma-oskrzelowa-swiatowy-problem-237x145

W Polsce już 4 mln osób ma objawy astmy. Na całym świecie z tą nieuleczalną chorobą zmaga się ponad 300 mln ludzi. Dolegliwość najczęściej rozpoczyna się we wczesnym dzieciństwie. Do 5. roku życia 75% cierpiących na astmę ma już objawy choroby. Objawy te, z okresami remisji i zaostrzeń, trwają przez całe życie. Obecnie – dzięki lekom – długie życie

Astmę oskrzelową podejrzewamy u osób, które odczuwają duszności z towarzyszącymi świstami i kaszlem. Często długotrwały kaszel jest jedynym objawem tej choroby – szczególnie u dzieci.

Objawy choroby są spowodowane stanem zapalnym oskrzeli, który powstał po kontakcie z uczulającymi alergenami lub jako wynik przewlekłych infekcji bakteryjnych czy wirusowych. Astmie towarzyszy nadreaktywność oskrzeli polegająca na ich wrażliwości na czynniki obojętne dla osób zdrowych. Kaszel, świsty i duszność mogą się pojawić po kontakcie z zimnym powietrzem, dymem tytoniowym, intensywnymi zapachami. Mogą je wyzwolić także silne emocje lub wysiłek fizyczny.

Objawy astmy mogą mijać samoistnie i pojawiają się znowu po kontakcie z uczulającymi alergenami (najczęściej roztocza kurzu domowego, pyłki drzew, traw lub chwastów, zarodniki grzybów pleśniowych, sierści zwierząt domowych, niektóre leki, np. kwas acetylosalicylowy i inne niesterydowe liki przeciwzapalne lub pokarmy). Zaostrzenia choroby bywają także wywołane przez infekcje układu oddechowego, do których dochodzi zazwyczaj w sezonie jesienno-zimowym.

 

Podział astmy oskrzelowej

W zależności od wywiadu chorobowego, objawów klinicznych oraz w oparciu o badania dodatkowe, tj.:

  • spirometria (badanie układu oddechowego polegające na wdychaniu i wydychaniu powietrza do specjalistycznego aparatu, który pokazuje, jak przepływa ono przez poszczególne partie układu oddechowego),
  • testy alergiczne naskórkowe polegające na naniesieniu kropel alergenów na skórę i nakłuwaniu ich specjalnym lancetem,
  • badania obecnych we krwi specyficznych dla alergii immunoglobulin, przeciwciał powstających w organizmie pod wpływem reakcji immunologicznej będącej wyrazem obrony przed alergenami, lekarz rozpoznaje astmę i jej rodzaj:
  • alergiczna,
  • niealergiczna,
  • zawodowa.

 

Astma alergiczna

Objawy ujawniają się zwykle przed 30. rokiem życia, najczęściej w dzieciństwie. Często towarzyszą jej inne choroby alergiczne, tj.:

  • atopowe zapalenie skóry,
  • alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa,
  • zapalenie spojówek oczu.

Początkowo ma charakter napadowy z okresami remisji objawów. Wyniki alergicznych testów skórnych są dodatnie, a w surowicy krwi można oznaczyć alergenowo swoiste przeciwciała IgE. Istotne znaczenie w leczeniu astmy alergicznej stanowi profilaktyka antyalergiczna.

 

Astma niealergiczna

Zaczyna się zwykle po 30. roku życia, ale coraz częściej chorują na nią dzieci. Pierwsze objawy pojawiają się po przebytym zakażeniu dróg oddechowych (wirusowym lub bakteryjnym).

Początkowo ma charakter napadowy. Zbyt późno postawione rozpoznanie i zaniechanie leczenia przyczynowego powoduje utrwalenie objawów prowadzące do stałej duszności zaostrzającej się w trakcie infekcji dróg oddechowych. Wyniki testów alergicznych są negatywne.

Chorym z astmą spowodowaną nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i inne niesterydowe leki przeciwzapalne stawia się również rozpoznanie astmy niealergicznej.

 

Co to jest alergen i alergia?

Alergen to substancja w zasadzie nieszkodliwa, powodująca jednak u osób predysponowanych (uczulonych) alergiczną reakcję immunologiczną organizmu.

Alergia to stan, w którym alergeny (np. pyłki roślin, pokarmy, odchody roztoczy, zarodniki pleśni, inne) wywołują reakcję obronną organizmu, co powoduje powstanie objawów i specyficznych dolegliwości, tj.:

  • katar = alergiczny nieżyt nosa,
  • łzawienie spojówek = alergiczne zapalenie błony śluzowej oka,
  • kaszel, świsty przy oddychaniu, duszność = astma,
  • swędzące zmiany skórne = zespół atopowego zapalenia skóry.

 

Jak prawidłowo leczyć astmę?

Chory z rozpoznaną astmą oskrzelową powinien stosować sterydy wziewne, które zmniejszają stan zapalny w układzie oddechowym. Oprócz sterydów ważnymi lekami są b2 mimetyki – leki rozszerzające oskrzela, uwalniające od objawów (zmniejszające uczucie duszności i kaszel).

Współczesne leki sterydowe dostępne w postaci wziewnej są bardzo skuteczne i co ważne – bezpieczne dla pacjentów. Działania niepożądane mogące wystąpić w trakcie terapii dotyczą jamy ustnej i gardła – mogą wyrażać się chrypką lub grzybicą gardła (dlatego po zażyciu leku należy dokładnie wypłukać gardło).

W Polsce jest około 4 mln astmatyków, większość z nich może nie mieć objawów choroby. Jeżeli chorzy mają objawy astmy w nocy lub codziennie, używają leki doraźnie znoszące duszność, świadczy to o niestabilnej chorobie i wymaga korekty leczenia. Podobnie jeśli aktywność fizyczna jest zaburzona lub badania czynnościowe płuc (PEF lub spirometria) wykazują zaburzenia w przepływie powietrza przez układ oddechowy, należy zwiększyć ilość leków.

Pacjenci z astmą alergiczną powinni unikać szkodzących im alergenów, a jeśli to możliwe poddać się immunoterapii alergenowej (tzw. „odczulaniu”), aby zmniejszyć reaktywność organizmu na alergeny, a przez to ograniczyć ilość objawów. Należy także stosować proste zabiegi zmniejszające narażenie na alergeny (szczegóły na stronie: www.astma-alergia-pochp.pl).

Chorzy na astmę powinni bezwzględnie przestrzegać zakazu palenia tytoniu. To czynnik nieswoiście zwiększający nadreaktywność oskrzeli i aby skutecznie leczyć chorobę u palaczy trzeba stosować wielokrotnie większe dawki leków.

Osoby palące, które nie są w stanie same rzucić palenia, powinny zwrócić się o pomoc do Poradni Leczenia Zespołu Uzależnienia od Tytoniu.

 

Jak utrzymać kontrolę astmy na dobrym poziomie?

Podstawą leczenia są leki wziewne, trzeba więc umieć je prawidłowo stosować. Niestety w polskich realiach ilość chorych poprawnie stosujących leki rzadko przekracza 50%. Nawet najlepszy lek niepoprawnie stosowany nie działa lub jego działanie jest niepełne. To wyzwanie dla farmaceuty.

Być może warto zapytać chorego czy wie, jak prawidłowo zastosować inhalator. Przy niektórych aptekach działają miejsca edukacji chorych, gdzie mogą się oni dowiedzieć, jak unikać szkodliwych alergenów, jak prawidłowo stosować leki i co robić w trakcie zaostrzeń choroby. Leki, odpowiednia profilaktyka antyalergenowa, unikanie dymu tytoniowego, to podstawa do uzyskania stanu, w którym astma nie przeszkadza w normalnym życiu.

Po dłuższym (kilkumiesięcznym) bezobjawowym okresie choroby lekarz podejmuje decyzję o czasowym odstawieniu leków. Należy jednak pamiętać, iż w przypadku, gdy objawy astmy nawrócą, powrót do odpowiedniej terapii jest niezbędny.

Osobą inicjującą powrót terapii przewlekłej może być życzliwy farmaceuta widzący chorego kupującego kolejne leki rozszerzające oskrzela, preparaty znoszące objawy choroby, ale nie leczące stanu zapalnego u chorego na astmę.

Prześlij dalej