Wpływ nikotyny na wchłanianie leków8 czerwca 2009

Niepożądane interakcje leków są poważnym problemem medycznym. Zachodzą nie tylko między jednocześnie przyjmowanymi medykamentami, ale też suplementami diety czy używkami. Istotnym czynnikiem ryzyka dla chorych przyjmujących leki jest również nałóg palenia tytoniu.

Z sondażu przeprowadzonego przez CBOS, opublikowanego w maju 2008 r., wynika, że co trzeci Polak (32 proc.) deklaruje palenie tytoniu. Każdego roku w Polsce około 100 tys. zgonów ma bezpośredni związek z negatywnymi skutkami palenia tytoniu, przy czym ponad połowa z nich (60 proc.) dotyczy osób w wieku 35-69 lat. Być może niektóre z nich mają także bezpośredni związek z zażywanymi lekami.

Bierni palacze też zagrożeni

Na podstawie dotychczasowych badań uznaje się, że głównym składnikiem odpowiedzialnym za interakcje nikotyny z lekami w sposób pośredni są policykliczne węglowodory aromatyczne (PAHs), będące potencjalnymi induktorami cytochromu P450, głównie jego izoenzymów CYP1A1, CYP1A2 i prawdopodobnie CYP2E1. Inne substancje chemiczne mogą także oddziaływać z enzymami wątrobowymi, jakkolwiek ich rola wydaje się być mniejsza. Induktory węglowodorowe wykazują małą swoistość substratową, pobudzając procesy hydroksylacji aromatycznej, poprzez wzrost aktywności hydroksylazy węglowodorów aromatycznych (AHH). CYP1A2 intensywnie uczestniczy w przemianach ustrojowych leków. W skutek nasilenia i przyspieszenia biotransformacji leków będących substratami dla CYP1A2 policykliczne węglowodory aromatyczne (PAHs) mogą obniżać bądź niwelować u palaczy ich działanie farmakologiczne. Istotne jest, że interakcje leków ze składnikami dymu tytoniowego mogą dotyczyć również tzw. palaczy biernych. Badania wykazały bowiem, że współczynnik eliminacji teofiliny w porównaniu z grupą kontrolną jest u dzieci narażonych na dym tytoniowy o 50 proc. wyższy. Należy również zwrócić uwagę na osoby uzależnione – „rzucające” palenie, bowiem nagłe odstawienie tytoniu, a co za tym idzie, brak zawartych w dymie tytoniowym czynników indukujących CYP1A2, może przyczyniać się do zmian farmakokinetyki wielu przyjmowanych leków.

Interakcje w fazie farmakokinetycznej

Kofeina jest środkiem pobudzającym stosowanym powszechnie w dużych dawkach, jako dodatek do napojów energetyzujących. U palaczy, klirens kofeiny wzrasta nawet o 56 proc., a stężenie jest średnio 2 do 3 razy niższe, niż u osób niepalących.
W przypadku teofiliny, występującej zarówno w używkach jak i w lekach, metabolizowanej także przez CYP1A2, wykazano u palaczy wzrost klirensu (58-100 proc.), przy jednoczesnym obniżeniu do 63 proc. okresu półtrwania teofiliny.
Klozapina – atypowy lek antypsychotyczny z wąskim indeksem terapeutycznym metabolizowany głównie przez CYP1A2. U palaczy jej średni poziom w surowicy stanowi jedynie około 81,8 proc. w odniesieniu do osób niepalących. U palących mężczyzn jest on jeszcze niższy, wynosił zaledwie 67,9 proc. i może być przyczyną braku skuteczności terapii.
Olanzapina jest kolejnym lekiem z grupy atypowych neuroleptyków metabolizowanych przez bezpośrednią N-glukuronidację, przy udziale izoenzymów CYP1A2 i CYP2D6. Badania dowodzą, że przy właściwie dobranej dawce, stężenie leku w stanie stacjonarnym w surowicy palaczy jest pięciokrotnie niższe, niż w grupie osób niepalącej tytoniu.
Fluvoxamine jest selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), również metabolizowanym przy współudziale izoenzym CYP1A2 oraz polimorficzny CYP2D6. Jest potencjalnym inhibitorem CYP1A2. U palaczy obserwuje się znaczące obniżenie maksymalnego stężenia leku w surowicy (32 proc.), stężenia w stanie stacjonarnym (39 proc.) oraz AUC (31 proc.).
Pochodne benzodiazepiny – zaobserwowano wzrost wartości klirensu, a zatem obniżenie okresu biologicznego półtrwania.
Takryna – lek stosowany w chorobie Alzheimera znacząco wchodzi w interakcje ze składnikami dymu tytoniowego. U palaczy obserwuje się obniżenie do 50 proc. biologicznego okresu półtrwania leku, a w konsekwencji trzykrotne obniżenie stężenia w surowicy.
Insulina – podawana wziewnie jest przeciwwskazana zarówno u osób palących i pacjentów, którzy zaprzestali palenia przed upływem 6 miesięcy. Zastosowanie tej postaci leku związane jest bowiem z ryzykiem hipoglikemii, spowodowanej szybszym i 2-5 razy wyższym stężeniem leku we krwi osób palących.
Irinotekan jest lekiem przeciwnowotworowym, analogiem kamptotecyny, działającym jako specyficzny inhibitor topoizomerazę I DNA. Badania dotyczące wpływu palenia tytoniu na poziom podawanego irinotekanu i obniżenie poziomu krwinek białych obojętnochłonnych (neutropenia) wykazały, że u palaczy pole powierzchni pod krzywą zależności stężenia od czasu (AUC) może być nawet do 40 proc. mniejsze.
Złożone hormonalne środki antykoncepcyjne – ich skuteczność nie ulega obniżeniu, ale palenie tytoniu znacząco podnosi stopień ryzyka wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu krążenia. Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych jest przeciwwskazane u kobiet powyżej 35. r.ż., które wypalają więcej niż 15 papierosów dziennie.
U palaczy ulega obniżeniu skuteczność kortykosterydów stosowanych inhalacyjnie w leczeniu astmy. A mianowicie obserwowano, że u pacjentów niepalących z łagodną astmą, przyjmujących wziewnie przez okres trzech miesięcy dawkę 1000 ųg fluticasonedziennie następuje znaczący wzrost maksymalnego przepływu na szczycie wdechu (27 l/min), w porównaniu do palaczy (5 l/min) leczonych analogiczną dawką leku.

Interakcje farmakodynamiczne

Nikotyna jest substancją silnie toksyczną, działającą głównie na układ nerwowy, zarówno ośrodkowo, jak i obwodowo. W bardzo małych dawkach pobudza układ nerwowy, powodując krótkotrwałe przyspieszenie czynności serca i wzrost ciśnienia krwi. Ze względu na własną aktywność farmakologiczną należałoby uznać, że nikotyna powinna głównie wchodzić w interakcje farmakodynamiczne.
Klozapina – stosowana łącznie z nikotyną indukuje izoenzymy cytochromu P450, powodując obniżenie poziomu leku w surowicy, a przez to zmniejszając efektywność zwykle stosowanej dawki.
Memantine – równocześnie podawana z nikotyną może zmieniać w surowicy zarówno poziomy nikotyny jak i memantyny.
Cimetidine – łączne podawnie nikotyny z cymetydyną i innymi antagonistami receptora H2 – ranitydyną, famotydyną obniża o ok. 30 proc. klirens nikotyny, co może przyczyniać się do wystąpienia efektów toksycznych związanych z przedawkowaniem nikotyny takich jak: nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha czy zawroty głowy. Prawdopodobny mechanizm tej interakcji polega na obniżeniu metabolizmu nikotyny.
Leki blokujące przewodnictwo nerwowo-mięśniowe – piśmiennictwo dostarcza sprzecznych danych dotyczących dawkowania tej grupy leków. W przypadku atracurium dawki leku powinny być u osób palących o 25 proc. niższe, natomiast vecuronium – wyższe. W przypadku rokuronium nie zaobserwowano istotnych różnic w dawkowaniu leku u osób niepalących i palaczy wypalających ponad 10 papierosów dziennie.

Prześlij dalej